Στην πιο κρίσιμη φάση μπαίνει η διαπραγμάτευση για τον νέο Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2028-2034, με το ύψος του προϋπολογισμού να παραμένει σημείο έντονης διαφωνίας μεταξύ των κρατών-μελών. Αν και η συζήτηση γίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το αποτέλεσμά της θα επηρεάσει άμεσα και την ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς από τις τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν οι διαθέσιμοι πόροι για έργα, υποδομές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις στους δήμους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει έναν προϋπολογισμό που προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ για την επταετία 2028-2034, σημαντικά αυξημένο σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο, η οποία κινείται περίπου στα 1,2-1,3 τρισ. ευρώ. Η πρόταση αυτή, ωστόσο, συναντά αντιδράσεις από χώρες που ζητούν περιορισμό των δαπανών και χαμηλότερες εθνικές εισφορές.
Στο επίκεντρο βρίσκονται οι λεγόμενες «φειδωλές χώρες», όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Φινλανδία, η Δανία και η Σουηδία, οι οποίες ζητούν μεγαλύτερες περικοπές. Η Γερμανία, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν τεθεί στη διαπραγμάτευση, προτείνει μείωση του προϋπολογισμού κατά περίπου 400 δισ. ευρώ, εκτιμώντας ότι διαφορετικά η ετήσια συνεισφορά της στον κοινοτικό προϋπολογισμό θα αυξηθεί υπερβολικά.
Η προηγούμενη προσπάθεια συμβιβασμού, μέσω πρότασης για μείωση των συνολικών δαπανών κατά περίπου 32,8 δισ. ευρώ σε σχέση με την πρόταση της Επιτροπής, δεν φαίνεται να έχει κλείσει το χάσμα. Πλέον, η Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου καλείται να οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις σε πολιτική συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε οι σχετικές νομοθετικές πράξεις να εγκριθούν μέσα στο 2027 και η νέα περίοδος να ξεκινήσει κανονικά την 1η Ιανουαρίου 2028.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αύξηση του προϋπολογισμού αντανακλά τις νέες ανάγκες της Ευρώπης. Στην πρόταση περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, περίπου 500 δισ. ευρώ για την ανταγωνιστικότητα, 131 δισ. ευρώ για άμυνα και διαστημικά προγράμματα, 175 δισ. ευρώ για την έρευνα μέσω του Horizon Europe, 67,4 δισ. ευρώ για την πράσινη μετάβαση της βιομηχανίας, 300 δισ. ευρώ για την Κοινή Αγροτική Πολιτική και 450 δισ. ευρώ για τις πολιτικές συνοχής.
Για τους δήμους, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι πολιτικές συνοχής, καθώς από αυτές χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό έργα υποδομών, κοινωνικές παρεμβάσεις, δράσεις βιώσιμης κινητικότητας, ενεργειακές αναβαθμίσεις και προγράμματα τοπικής ανάπτυξης. Αν οι διαθέσιμοι πόροι περιοριστούν, η πίεση θα μεταφερθεί και στην ελληνική Αυτοδιοίκηση, η οποία στηρίζεται σημαντικά σε ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.
Η μεγαλύτερη αλλαγή, πάντως, δεν αφορά μόνο το ύψος των κονδυλίων, αλλά και τον τρόπο διαχείρισής τους. Η Επιτροπή προτείνει τη δημιουργία ενός ενιαίου «Σχεδίου Εθνικής και Περιφερειακής Εταιρικής Σχέσης» για κάθε κράτος-μέλος, αντικαθιστώντας το σημερινό πιο κατακερματισμένο μοντέλο χρηματοδότησης. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργεί με λογική που θυμίζει το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς οι χρηματοδοτήσεις θα συνδέονται περισσότερο με μεταρρυθμίσεις, στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Για την Ελλάδα, η πρόταση προβλέπει συνολικούς πόρους ύψους 49,2 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034 μέσω αυτού του νέου πλαισίου. Το ποσό αυτό, εφόσον επιβεβαιωθεί στις τελικές αποφάσεις, θα αποτελέσει βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για εθνικές, περιφερειακές και τοπικές παρεμβάσεις.
Για τους δήμους, αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς πόρους μπορεί να γίνει πιο απαιτητική. Τα έργα δεν θα αρκεί να είναι χρήσιμα σε τοπικό επίπεδο· θα πρέπει να εντάσσονται σε ευρύτερες εθνικές και περιφερειακές στρατηγικές για την ανάπτυξη, την ψηφιακή μετάβαση, την κλιματική προσαρμογή και την κοινωνική συνοχή.
Παράλληλα, αναμένεται να ενισχυθεί ο ανταγωνισμός για τους πόρους. Δήμοι με ώριμες μελέτες, σαφές αναπτυξιακό σχέδιο, διοικητική επάρκεια και δυνατότητα παρακολούθησης έργων θα έχουν πλεονέκτημα. Αντίθετα, δήμοι που δεν έχουν προετοιμαστεί εγκαίρως κινδυνεύουν να μείνουν πίσω, ακόμη και αν οι ανάγκες τους είναι μεγάλες.
Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί σε έργα με σαφές αναπτυξιακό αποτύπωμα, όπως οι έξυπνες πόλεις, η ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών κτιρίων, οι ψηφιακές υπηρεσίες, η κυκλική οικονομία, η βιώσιμη κινητικότητα και η ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Για τους ελληνικούς δήμους, η διαπραγμάτευση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν είναι μια μακρινή θεσμική διαδικασία στις Βρυξέλλες. Θα καθορίσει το ύψος των διαθέσιμων χρηματοδοτήσεων, αλλά και τους κανόνες με τους οποίους θα σχεδιάζονται, θα εγκρίνονται και θα υλοποιούνται τα μεγάλα έργα της επόμενης επταετίας.