Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα δεν είναι πλέον ένα επιμέρους πρόβλημα της αγοράς ακινήτων. Είναι κρίση εισοδήματος, κοινωνικής συνοχής και δημόσιας πολιτικής.
Μια στις τέσσερις οικογένειες δαπανά πάνω από το 40% του μηνιαίου εισοδήματος για στέγη. Αυτό σημαίνει ότι 2,7 έως 3 εκ. πολίτες δέχονται υπερβολική πίεση για εξεύρεση/διατήρηση μιας αξιοπρεπούς στέγης.
Το στοιχείο αυτό προκύπτει από μελέτη των εργαζόμενων στον τέως ΟΑΕΔ (Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας), τον Πανελλήνιο Σύλλογο ΠΑΝΣΥΠΟ, αναφορικά με την εξέλιση ενοικίων στην Ελλάδα.
Το 2025 η Ελλάδα εμφανίζει δείκτη υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης 26,4%, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι περίπου 7,7%. Δηλαδή η Ελλάδα βρίσκεται περίπου 3,4 έως 3,5 φορές πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Με απλά λόγια, περίπου 1 στους 4 πολίτες στην Ελλάδα δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγη.
Η κρίση δεν χτυπά όλους το ίδιο. Για ένα μονοπρόσωπο νοικοκυριό, το συνολικό στεγαστικό κόστος μπορεί να κινείται γύρω στα 700 ευρώ τον μήνα. Για οικογένεια με δύο παιδιά, μπορεί να φτάνει περίπου τα 1.200 – 1.500 ευρώ τον μήνα. Για ζευγάρι χωρίς παιδιά, οι διαφάνειες αποτυπώνουν κόστος περίπου 900 – 1.100 ευρώ τον μήνα. Αυτά τα ποσά δεν είναι συμβατά με τη μισθολογική πραγματικότητα μεγάλου μέρους των εργαζομένων.
Παράλληλα, οι τιμές κατοικιών έχουν αποσυνδεθεί από τα εισοδήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος που παρουσιάζονται στην εργασία, οι τιμές διαμερισμάτων αυξήθηκαν σωρευτικά κατά περίπου 110% την περίοδο 2018–2025. Ο δείκτης τιμών διαμερισμάτων ανέβηκε από 60,1 το 2017 σε 127,3 το 2025. Η ετήσια αύξηση κορυφώθηκε στο 13,9% το 2023, παρέμεινε υψηλή στο 9,1% το 2024 και συνεχίστηκε με 7,8% το 2025.
Η σύγκριση τιμών και εισοδημάτων είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική. Στις διαφάνειες καταγράφεται ότι από το 2007 έως το 2025 οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν περίπου 77%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε μόλις περίπου 14%. Ο λόγος τιμής κατοικίας προς εισόδημα αυξήθηκε περίπου 57%. Αυτό σημαίνει ότι η κατοικία ακριβαίνει πολύ ταχύτερα από την οικονομική δυνατότητα των νοικοκυριών.
Στις πόλεις, η Ελλάδα εμφανίζει στεγαστική επιβάρυνση περίπου 29%, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι περίπου 10%. Στις αγροτικές περιοχές, η Ελλάδα βρίσκεται περίπου στο 28%, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι περίπου 6%. Η στεγαστική κρίση έχει πλέον πανελλαδικό χαρακτήρα.
Το απόθεμα κατοικιών υπάρχει, αλλά δεν ενεργοποιείται κοινωνικά. Οι διαφάνειες αναφέρουν περίπου 725.000 κενά διαμερίσματα στην Ελλάδα, δηλαδή περίπου 13,5% του οικιστικού αποθέματος. Την ίδια στιγμή, η χώρα διαθέτει σχεδόν ανύπαρκτο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ενδεικτικά, παρουσιάζεται ότι η Ελλάδα διαθέτει μόλις 4 κοινωνικές κατοικίες ανά 1.000 κατοίκους, όταν η Αυστρία εμφανίζεται με 274, η Γαλλία με 159, η Δανία με 90, η Ισπανία με 20 και η Πορτογαλία με 19.
Σήμερα, αντί αυτό το θεσμικό και περιουσιακό απόθεμα να αξιοποιείται, οι διαφάνειες καταγράφουν πάνω από 150 κενές και διαθέσιμες κατοικίες του ΟΕΚ χωρίς ιδιοκτήτη, οι οποίες παραμένουν κλειστές επί χρόνια. Πρόκειται για κατοικίες που θα μπορούσαν να δοθούν άμεσα σε οικογένειες με πραγματική ανάγκη. Η εικόνα αυτή είναι πολιτικά εκρηκτική: την ώρα που η χώρα συζητά για νέα στεγαστικά προγράμματα, υπάρχουν έτοιμα δημόσια σπίτια που μένουν αναξιοποίητα.
Γιατους παραπάνω λόγους, πραγματοποιήθηκε η εργασία του ΠΑΝ.Σ.ΥΠ.Ο, με σκοπό την ριζική αλλαγή και τον μετασχηματισμό της στεγαστικής κατάστασης στην Ελλάδα. Το κεντρικό μήνυμα της εργασίας είναι ότι η Ελλάδα χρειάζεται εθνικό σχέδιο κοινωνικής κατοικίας, νέο ισχυρό δημόσιο φορέα στεγαστικής πολιτικής, αξιοποίηση της περιουσίας και των πόρων του πρώην ΟΕΚ, ενεργοποίηση κενών κατοικιών, ανακαίνιση ανενεργών κτιρίων και παραγωγή μόνιμου κοινωνικού αποθέματος κατοικιών.