Η μεταρρύθμιση εισάγει για πρώτη φορά ηλεκτρονική ψηφοφορία για δημάρχους, περιφερειάρχες, δημοτικά δημοψηφίσματα και συμβούλια νέων.
Στο επίκεντρο συζητήσεων, διαβουλεύσεων και έντονων διεργασιών βρίσκεται εδώ και λίγες ημέρες ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος εισάγει ριζικές θεσμικές αλλαγές στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης. Μια από αυτές αποτελεί και η καθιέρωση της ηλεκτρονικής ψήφου για εκλογές και δημοψηφίσματα. Η μεταρρύθμιση αυτή μεταφέρει για πρώτη φορά κρίσιμες δημοκρατικές διαδικασίες στο ψηφιακό περιβάλλον, με στόχο τη διεύρυνση της συμμετοχής και την προσαρμογή των πολιτών σε ένα μοντέλο που, αργά ή γρήγορα, θα επεκταθεί και στις εθνικές εκλογές.
Στο επίκεντρο της νέας αρχιτεκτονικής βρίσκεται η δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με ηλεκτρονική ψήφο για την ανάδειξη δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων, αρχής γενομένης από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028.
Το σχέδιο νόμου, που έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο και αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή τον Ιούνιο, προβλέπει ότι η ηλεκτρονική ψήφος θα είναι προαιρετική και θα λειτουργεί παράλληλα με την παραδοσιακή κάλπη. Ο εκλογέας θα επιλέγει τον τρόπο συμμετοχής του, ενώ για την αποτροπή διπλής ψήφου όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και θα αποκλείονται από τη φυσική παρουσία.
Οι ειδικοί κατάλογοι θα τηρούνται από το υπουργείο Εσωτερικών και η εγγραφή θα γίνεται μέσω gov.gr, με χρήση taxisnet και επιβεβαίωση μέσω OTP. Η επεξεργασία των δεδομένων θα διέπεται από τον GDPR και την ελληνική νομοθεσία.
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία θα διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου, τα οποία θα συσταθούν σε όλη τη χώρα, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο ώστε να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου. Οι εκλογείς θα μπορούν να ψηφίζουν σε οποιοδήποτε τέτοιο τμήμα, ανεξάρτητα από τον δήμο εγγραφής τους.
Μετά την ταυτοποίηση, ο εκλογέας θα οδηγείται σε ειδικό χώρο με ηλεκτρονική συσκευή (υπολογιστή ή tablet) για να ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα για τον δήμο και την περιφέρεια όπου είναι εγγεγραμμένος. Η νέα μέθοδος αναμένεται να ενισχύσει τη συμμετοχή, διευκολύνοντας όσους εργάζονται μακριά από τον τόπο όπου είναι δημότες, τους ετεροδημότες — για τους οποίους δεν υπάρχουν ειδικά εκλογικά κέντρα στις αυτοδιοικητικές εκλογές — καθώς και τους νέους, που έχουν υψηλή εξοικείωση με τα ψηφιακά εργαλεία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θεσμική θωράκιση του συστήματος. Προβλέπεται η συγκρότηση Επιτροπής Αξιολόγησης Λογισμικού με πανεπιστημιακούς από ΕΜΠ, ΕΚΠΑ και Πανεπιστήμιο Πειραιά, η οποία θα ελέγχει την εφαρμογή και θα καταθέτει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. Παράλληλα, η διαδικασία θα εποπτεύεται από πενταμελή εφορευτική επιτροπή με συμμετοχή ανώτατων δικαστικών και πανεπιστημιακών.
Συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα
Η ψηφιακή συμμετοχική δημοκρατία επεκτείνεται και στα δημοτικά δημοψηφίσματα, τα οποία θα διεξάγονται αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψήφο. Οι δήμοι θα μπορούν να προκηρύσσουν δημοψηφίσματα για ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητάς τους, με πρωτοβουλία είτε του δημοτικού συμβουλίου (με πλειοψηφία 2/3) είτε των δημοτών, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές τουλάχιστον 10% των εγγεγραμμένων.
Η συλλογή υπογραφών θα γίνεται ψηφιακά, ενώ ο Επόπτης Νομιμότητας θα ελέγχει τη νομιμότητα του αιτήματος. Για να θεωρηθεί έγκυρο το αποτέλεσμα, απαιτείται συμμετοχή 30% των εγγεγραμμένων ή 50% όσων ψήφισαν στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Συμβούλια νέων
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία καθιερώνεται και για την εκλογή των συμβουλίων νέων, τα οποία θα λειτουργούν ως συμβουλευτικά όργανα για ζητήματα νεολαίας, εκπαίδευσης, πολιτισμού, αθλητισμού και κοινωνικής πολιτικής. Θα συστήνονται σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων, με μέλη έως 29 ετών, και οι εκλογές θα διεξάγονται δύο φορές ανά δημοτική περίοδο μέσω gov.gr.
Ο αριθμός των μελών θα κυμαίνεται από 3 έως 15, ανάλογα με τον πληθυσμό, ενώ οι νέοι σύμβουλοι θα έχουν δικαίωμα λόγου στις συνεδριάσεις των δημοτικών συμβουλίων και δυνατότητα υποβολής θεμάτων στις ειδικές συνεδριάσεις λογοδοσίας.