Σε μια κρίσιμη αμυντική συμφωνία προχώρησε η Ελλάδα, υπογράφοντας τη συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe). Το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στοχεύει στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας των κρατών-μελών μέσω επενδύσεων στη βιομηχανία άμυνας και ασφάλειας.
Την υπογραφή της συμφωνίας ανακοίνωσε ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, κάνοντας λόγο για ένα σημαντικό ορόσημο που θα ενισχύσει τις αποτρεπτικές δυνατότητες της Ελλάδας στην περιοχή της Μεσογείου.
Η συμφωνία δίνει στην Ελλάδα πρόσβαση σε χρηματοδοτική συνδρομή ύψους έως 787.669.283 ευρώ. Δεν πρόκειται για άμεση επιχορήγηση, αλλά για τη δυνατότητα άντλησης μακροπρόθεσμων δανείων με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους, αξιοποιώντας την υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση της ΕΕ.
Παράλληλα, προβλέπεται προχρηματοδότηση ύψους 118,15 εκατομμυρίων ευρώ για την άμεση εκκίνηση των πρώτων έργων. Οι πόροι αυτοί θα κατευθυνθούν σε:
Συστήματα επιτήρησης και ασφάλειας συνόρων
Τεχνολογίες αντιμετώπισης drone (counter-drone) και αεράμυνας
Ασφαλείς στρατιωτικές επικοινωνίες και κυβερνοάμυνα
Το μεγάλο πλεονέκτημα του προγράμματος είναι ότι επιτρέπει στη χώρα να θωρακιστεί χωρίς να επιβαρύνει άμεσα τον εθνικό προϋπολογισμό και τους δημοσιονομικούς στόχους.
Παρά το σημαντικό ύψος των πόρων, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στον κανονισμό του SAFE. Όπως επεσήμανε, η Ευρώπη αντιμετωπίζει κυρίως πρόβλημα προσφοράς (παραγωγικής ικανότητας) και όχι ζήτησης (χρηματοδότησης).
«Η ΕΕ έριξε χρήματα στη ζήτηση όταν η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα προσφοράς», τόνισε ο κ. Δένδιας, εξηγώντας ότι το ζητούμενο είναι η δημιουργία νέων γραμμών παραγωγής και η ανάπτυξη εγχώριων προϊόντων αμυντικής τεχνολογίας αιχμής. Αναφερόμενος στις ελληνικές δυνατότητες, σημείωσε με νόημα: «Δεν είμαστε πλούσιοι και δεν έχουμε ατέλειωτες δυνατότητες. Η μόνη μας επόμενη επιλογή είναι να είμαστε έξυπνοι».
Το πρόγραμμα SAFE αποτελεί τη «βαριά βιομηχανία» της ευρωπαϊκής άμυνας, με συνολικά διαθέσιμα κεφάλαια που αγγίζουν τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ. Στόχος του είναι η επιτάχυνση των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών αμυντικού υλικού και η μείωση του κατακερματισμού της αγοράς.
Αν και το πρόγραμμα βασίζεται κυρίως σε κοινές προμήθειες μεταξύ κρατών-μελών (καθώς και της Ουκρανίας ή χωρών του ΕΟΧ), λόγω των τρεχουσών γεωπολιτικών συνθηκών επιτρέπονται μεταβατικά και μεμονωμένες εθνικές προμήθειες για την ταχύτερη κάλυψη των αναγκών.
Το SAFE χρηματοδοτεί την προμήθεια αμυντικών συστημάτων που εντάσσονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
1η Κατηγορία:
– Πυρομαχικά και πύραυλοι.
-Συστήματα πυροβολικού και δυνατότητες πλήγματος μεγάλης ακρίβειας.
-Χερσαίες δυνατότητες μάχης, εξοπλισμός στρατιωτών και οπλικά συστήματα πεζικού.
-Μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (NATO Class 1) και συστήματα αντιμετώπισής τους.
-Προστασία κρίσιμων υποδομών.
-Κυβερνοάμυνα.
-Στρατιωτική κινητικότητα και μέσα αντι-κινητικότητας.
2η Κατηγορία:
Συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας.
Επιφανειακές και υποβρύχιες ναυτικές δυνατότητες.
Μεσαία και μεγάλα drones (NATO Class 2 και 3) και σχετικά αντι-drone συστήματα.
Στρατηγικοί πολλαπλασιαστές ισχύος, όπως στρατηγικές αερομεταφορές, εναέριος ανεφοδιασμός, συστήματα C4ISTAR και διαστημικές υποδομές.
Προστασία διαστημικών συστημάτων.
Τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικός πόλεμος.
Σύμφωνα με τους κανόνες του προγράμματος, οι συμβάσεις προμηθειών θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι ποσοστό άνω του 65% της αξίας των εξαρτημάτων και υποσυστημάτων προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις χώρες του ΕΟΧ-ΕΖΕΣ ή την Ουκρανία. Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό εξαρτημάτων από τρίτες χώρες δεν μπορεί να υπερβαίνει το 35%.
Επιπλέον, η συμφωνία περιλαμβάνει ιδιαίτερα αυστηρούς κανόνες για τη δεύτερη κατηγορία των επιλέξιμων έργων. Συγκεκριμένα, τίθεται ένας σαφής περιορισμός: οι ανάδοχοι των έργων υποχρεούνται να έχουν τη δυνατότητα να τροποποιούν και να προσαρμόζουν τα αμυντικά συστήματα ελεύθερα, χωρίς να δεσμεύονται από περιορισμούς ή άδειες χωρών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο όρος αυτός αποτελεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα για την απεξάρτηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας από τρίτους προμηθευτές.
Η ελληνική υπογραφή δεν αποτελεί απλώς μια εξοπλιστική κίνηση, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο γεωπολιτικό παζλ για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας. Σε μια περίοδο που οι προκλήσεις ασφαλείας χτυπούν «κόκκινο» τόσο στην Ανατολική Ευρώπη όσο και στην ευαίσθητη περιοχή της Μεσογείου, η θωράκιση της Ελλάδας θεωρείται κομβικής σημασίας για τη στρατηγική σταθερότητα ολόκληρης της ΕΕ.