Αναστάτωση έχει προκαλέσει σε αρκετούς δήμους η εφαρμογή του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μετά την Εγκύκλιο 10 του Υπουργείου Εσωτερικών για την καταστατική θέση των αιρετών. Στο επίκεντρο βρίσκεται το καθεστώς των δημάρχων και αντιδημάρχων που προέρχονται από τον δημόσιο τομέα, με το μεγαλύτερο ζήτημα να αφορά τους άμισθους αντιδημάρχους που είναι δημόσιοι υπάλληλοι.
Σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνει η εγκύκλιος, για δημάρχους και αντιδημάρχους που είναι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι, υπάλληλοι ΙΔΑΧ του Δημοσίου, γιατροί του ΕΣΥ, στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, ένστολοι των Σωμάτων Ασφαλείας και του Λιμενικού, καθώς και μέλη ΔΕΠ, αναστέλλεται αυτοδίκαια η άσκηση των υπηρεσιακών τους καθηκόντων για όλη τη διάρκεια της θητείας τους.
Μέχρι σήμερα, για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις ίσχυε ειδική άδεια. Πλέον, με βάση την εγκύκλιο, η διαδικασία αντικαθίσταται από διαπιστωτική πράξη αναστολής, η οποία πρέπει να εκδοθεί από την υπηρεσία του αιρετού. Αυτό από μόνο του αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο δημόσιοι λειτουργοί και υπάλληλοι συμμετέχουν στη διοίκηση των δήμων.
Η μεγαλύτερη συζήτηση, όμως, έχει ανοίξει γύρω από μια συγκεκριμένη διατύπωση της εγκυκλίου. Όπως αναφέρεται, άμισθοι αντιδήμαρχοι δεν μπορούν να είναι τα πρόσωπα που υπάγονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 294. Με απλά λόγια, η εγκύκλιος ερμηνεύει ότι δημόσιοι υπάλληλοι και άλλες κατηγορίες δημοσίων λειτουργών που αναφέρονται στο άρθρο 294 δεν μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται στην υπηρεσία τους και ταυτόχρονα να κατέχουν θέση άμισθου αντιδημάρχου.
Αυτό είναι και το σημείο που έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό. Σε αρκετούς δήμους υπηρετούν σήμερα άμισθοι αντιδήμαρχοι που είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Αν η εγκύκλιος εφαρμοστεί με αυτή την ερμηνεία, οι δημοτικές αρχές θα χρειαστεί να επανεξετάσουν τη σύνθεση των αντιδημαρχιών τους, ενώ αιρετοί που έχουν αναλάβει συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια μπορεί να βρεθούν μπροστά στο ενδεχόμενο αποχώρησης από τις θέσεις τους.
Το θέμα έχει ήδη φτάσει σε επίπεδο δημοτικών αρχών. Στον Δήμο Βόλου, για παράδειγμα, πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύσκεψη για τις συνέπειες των νέων ρυθμίσεων σε τρεις άμισθους αντιδημάρχους που είναι δημόσιοι υπάλληλοι. Παράλληλα, ζητήθηκε από τη νομική υπηρεσία να εξετάσει αν υπάρχουν περιθώρια νομικών ενεργειών και κατά πόσο η ερμηνεία της εγκυκλίου στηρίζεται ευθέως στο κείμενο του νέου Κώδικα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η απαγόρευση αυτή προκύπτει ρητά από τον νόμο ή αν αποτελεί ερμηνεία της διοίκησης. Σύμφωνα με την ανάγνωση που προβάλλεται από όσους διαφωνούν, το άρθρο 294 καθορίζει ποιες κατηγορίες αιρετών τίθενται σε αναστολή από τα δημόσια υπαλληλικά τους καθήκοντα, το άρθρο 295 ρυθμίζει ζητήματα αντιμισθίας, ενώ το άρθρο 110 προβλέπει τη δυνατότητα ορισμού άμισθων αντιδημάρχων. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει ρητή διάταξη στον Κώδικα που να απαγορεύει τον ορισμό δημοσίων υπαλλήλων ως άμισθων αντιδημάρχων.
Από την άλλη πλευρά, το Υπουργείο Εσωτερικών, μέσω της εγκυκλίου, δίνει συγκεκριμένη κατεύθυνση εφαρμογής προς τις υπηρεσίες. Η πρακτική σημασία είναι μεγάλη, καθώς οι διαπιστωτικές πράξεις αναστολής πρέπει να εκδοθούν άμεσα, αφήνοντας περιορισμένο χρόνο στους ενδιαφερόμενους δήμους και αιρετούς να αξιολογήσουν τις επιλογές τους.
Την ίδια στιγμή, η εγκύκλιος περιλαμβάνει ευνοϊκότερες ρυθμίσεις για αιρετούς που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Για πρώτη φορά, δήμαρχοι και αντιδήμαρχοι που είναι ιδιωτικοί υπάλληλοι μπορούν, εφόσον το επιλέξουν, να συνεχίσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα, λαμβάνοντας ειδική άδεια 60 ημερών τον χρόνο και έξοδα παράστασης, αντί της υποχρεωτικής άδειας άνευ αποδοχών που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Η νομική συζήτηση που έχει ανοίξει δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη περίπτωση. Αγγίζει και το γενικότερο ζήτημα του ρόλου των εγκυκλίων στη διοίκηση. Οι εγκύκλιοι μπορούν να δίνουν οδηγίες εφαρμογής και ερμηνείας, δεν μπορούν όμως να θεσπίζουν νέους κανόνες δικαίου πέρα από όσα προβλέπει ο νόμος. Αυτό ακριβώς αναμένεται να τεθεί, εφόσον υπάρξουν προσφυγές: αν δηλαδή η Εγκύκλιος 10 απλώς ερμηνεύει τον νέο Κώδικα ή αν προσθέτει έναν περιορισμό που δεν διατυπώνεται καθαρά στο νομοθετικό κείμενο.
Το θέμα αναμένεται να απασχολήσει έντονα την αυτοδιοίκηση το επόμενο διάστημα, καθώς επηρεάζει τη λειτουργία δήμων, τη σύνθεση αντιδημαρχιών και τον τρόπο με τον οποίο δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να συμμετέχουν στην άσκηση αιρετών καθηκόντων. Για την ώρα, οι δήμοι καλούνται να κινηθούν μέσα σε ένα περιβάλλον ερμηνευτικής αβεβαιότητας, αναμένοντας είτε διευκρινίσεις είτε πιθανή δικαστική κρίση.