Οι περιφέρειες και οι δήμοι παρουσιάζουν τα βασικά τους αιτήματα για τη μεταρρύθμιση της Πολιτικής Συνοχής
Τη διατήρηση της προβλέψιμης και σταθερής χρηματοδότησης της Πολιτικής Συνοχής για όλες τις περιφέρειες —και όχι μόνο για τις λιγότερο ανεπτυγμένες— ζητούν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, απορρίπτουν την ιδέα εθνικών επενδυτικών σχεδίων που καταρτίζονται χωρίς τη συμμετοχή των περιφερειών και των δήμων, ενώ προτείνουν την καθιέρωση μιας υποχρεωτικής αρχής οριζόντιας συνεργασίας, ώστε καμία πολιτική της ΕΕ να μην υπονομεύει τη συνοχή.
Οι θέσεις αυτές διατυπώθηκαν σε τρεις νέες γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών (ΕτΠ) σχετικά με τη μεταρρύθμιση της Πολιτικής Συνοχής μετά το 2027. Οι γνωμοδοτήσεις εγκρίθηκαν ομόφωνα στη σύνοδο ολομέλειας της 6ης Μαΐου και αφορούν κρίσιμες πτυχές της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028‑2034, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ενός ενιαίου μεγάλου ταμείου που θα συγχωνεύει πόρους συνοχής, γεωργίας, αλιείας και άλλων πολιτικών.
Νέα «ρήτρα επικουρικότητας» και υποχρεωτική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση
Οι τοπικοί και περιφερειακοί ηγέτες ζητούν οι προτεινόμενοι «περιφερειακοί έλεγχοι» στα Εθνικά και Περιφερειακά Προγράμματα (ΕΠΜΡ) να υλοποιηθούν μέσω αξιολογήσεων πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Αυτό θα υποχρεώνει τα κράτη μέλη να διαβουλεύονται με τις περιφέρειες και τους δήμους κατά την προετοιμασία των σχεδίων. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, οι περιφέρειες και οι πόλεις θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να ενεργοποιούν μια «ρήτρα επικουρικότητας», ειδοποιώντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θα μπορεί να απορρίπτει υπερβολικά συγκεντρωτικά σχέδια.
Η ΕτΠ ζητά επίσης:
- αξιολόγηση του τοπικού και περιφερειακού αντίκτυπου των εθνικών σχεδίων,
- σαφή προσδιορισμό των εδαφικών προκλήσεων κάθε χώρας,
- διατήρηση αυτοτελών προϋπολογισμών για Συνοχή, ΚΓΠ και άλλες πολιτικές.
Η Πολιτική Συνοχής πρέπει να διαθέτει δεσμευμένες πιστώσεις για όλες τις κατηγορίες περιφερειών — λιγότερο ανεπτυγμένες, μεταβατικές και περισσότερο ανεπτυγμένες.
Τα ευρωπαϊκά ταμεία πρέπει να παραμείνουν διακριτά και στοχευμένα
Η ΕτΠ αντιτίθεται στη μετατροπή του Εθνικού Προγράμματος Περιφερειακής Ανάπτυξης σε ένα ενιαίο ταμείο υπό τον πλήρη έλεγχο των κρατών μελών. Αντίθετα, ζητά:
- διατήρηση της ταυτότητας και των στόχων του ΕΤΠΑ, του Ταμείου Συνοχής, του ΕΚΤ+,
- αναγνώριση της στρατηγικής σημασίας του INTERREG για την ανταγωνιστικότητα και την ενιαία αγορά,
- σαφή κατανομή πόρων ανά ταμείο, ώστε να μην χαθεί η εξειδίκευση.
Επιπλέον, προτείνεται:
- τουλάχιστον 20% των πόρων συνοχής, αγροτικής ανάπτυξης και αλιείας να κατευθύνεται σε ολοκληρωμένες εδαφικές στρατηγικές, όπως : Ολοκληρωμένες Εδαφικές Επενδύσεις (ΟΕΕ), Τοπική Ανάπτυξη με Πρωτοβουλία των Κοινοτήτων (CLLD) LEADER, άλλα εργαλεία σχεδιασμένα από τα κράτη μέλη.
Στόχος: μια πραγματικά τοποκεντρική προσέγγιση που ενδυναμώνει τις τοπικές κοινότητες.
Διαφάνεια, απλούστευση και προστασία της συνοχής
Οι περιφέρειες χαιρετίζουν την πρόθεση της Επιτροπής να απλοποιήσει την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των δαπανών, αλλά προειδοποιούν ότι η απλούστευση δεν πρέπει να γίνει όχημα συγκεντρωτισμού. Όπως επισημαίνεται η μετάβαση από το σύστημα επιστροφής δαπανών σε ένα σύστημα οροσήμων και στόχων ενέχει κινδύνους:αύξηση γραφειοκρατίας, επικάλυψη συστημάτων (απόδοση vs. κόστος), χρήση δεικτών που δεν αποτυπώνουν τον πραγματικό εδαφικό αντίκτυπο.