Αναζητώντας τους λόγους που η πόλη δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί ένα γνώριμο, φιλόξενο σταυροδρόμι στη συλλογική μνήμη των Ισραηλινών
Του Δρ Δημητρίου Χαλκιώτη, Καθηγητή-Συμβούλου Ελλην. Αν. Πανεπιστημίου,
πρ. Συμβούλου Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Η Θεσσαλονίκη διαθέτει ένα πλούσιο παρελθόν, στο οποίο η αρμονική συμβίωση ποικίλων
κοινοτήτων δεν αποτέλεσε εξαίρεση, αλλά τον θεμέλιο λίθο της πολιτισμικής της
ταυτότητας. Για αιώνες, το λιμάνι, το εμπόριο, οι γειτονιές και οι αγορές της έφεραν
κοντά Έλληνες, Εβραίους, Οθωμανούς, Αρμένιους και ανθρώπους από ολόκληρη τη
Μεσόγειο και τα Βαλκάνια. Μέσα σε αυτό το πολυπολιτισμικό περιβάλλον, η εβραϊκή
κοινότητα δεν υπήρξε απλώς παρούσα, υπήρξε καθοριστική για την οικονομική, κοινωνική
και πολιτιστική φυσιογνωμία της πόλης, μιας πόλης που λειτούργησε σαν ένα χωνευτήρι
πολιτισμών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Οι απαρχές της εβραϊκής παρουσίας στην πόλη χάνονται στην αρχαιότητα, ενώ η μεγάλη
τομή ήρθε μετά το 1492, όταν περίπου 15.000-20.000 Σεφαραδίτες Εβραίοι, διωγμένοι από
την Ιβηρική Χερσόνησο, εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη. Στους αιώνες που
ακολούθησαν συνέβαλαν καθοριστικά στο εμπόριο, στην οικονομία, στην εκπαίδευση και
στην κοινωνική ζωή της πόλης, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τη φυσιογνωμία της.
Η Θεσσαλονίκη απέκτησε έτσι μία από τις σημαντικότερες εβραϊκές κοινότητες της
Διασποράς και έμεινε γνωστή ως «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων». Μέχρι τον Β ́ Παγκόσμιο
Πόλεμο η κοινότητα αριθμούσε περισσότερους από 47.000 ανθρώπους. Η ιστορική αυτή
συνέχεια διακόπηκε με τον πιο βίαιο τρόπο στο Ολοκαύτωμα, όταν περίπου το 96% της
εβραϊκής κοινότητας της πόλης οδηγήθηκε στα στρατόπεδα εξόντωσης.
Στις 11 Ιουλίου 1942 οι Ναζί συγκέντρωσαν στην Πλατεία Ελευθερίας 9.000 Εβραίους άνδρες. (Φωτογραφία: Bundesarchiv Bild)
Κι όμως, η κοινότητα επέζησε. Ανασυγκροτήθηκε, διατήρησε τους θεσμούς, τη μνήμη και
την πολιτιστική της ταυτότητα και παραμένει μέχρι σήμερα οργανικό κομμάτι της
Θεσσαλονίκης. Το Μουσείο Ολοκαυτώματος Ελλάδος, που ανεγείρεται σήμερα στον χώρο
του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού, από όπου αναχώρησαν οι αποστολές προς τα
στρατόπεδα εξόντωσης, αποτελεί ίσως την ισχυρότερη σύγχρονη υπενθύμιση αυτής της
ιστορικής σχέσης.
Ο Μπουτάρης και η επιστροφή της Θεσσαλονίκης στις ρίζες της
Ένας άνθρωπος που αντιλήφθηκε νωρίς ότι αυτή η ιστορία μπορούσε να αποτελέσει και
ένα σύγχρονο κεφάλαιο εξωστρέφειας για τη Θεσσαλονίκη ήταν ο Γιάννης Μπουτάρης.
Από τα πρώτα χρόνια της δημαρχίας του επιχείρησε συστηματικά να αναδείξει ξανά την
εβραϊκή και πολυπολιτισμική ταυτότητα της πόλης και να επανασυνδέσει τη Θεσσαλονίκη
με το Ισραήλ. Τα αποτελέσματα άρχισαν να γίνονται ορατά ήδη στα πρώτα χρόνια της
θητείας του, όταν οι αφίξεις επισκεπτών από το Ισραήλ αυξήθηκαν σημαντικά, μετά και
τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε για την προβολή της προπολεμικής εβραϊκής ιστορίας της
πόλης.
Η φιλοσοφία του συμπυκνώθηκε ίσως καλύτερα σε μία χαρακτηριστική φράση του το 2015,
«Με τους Τούρκους είμαστε αδέλφια και με τους Εβραίους είμαστε συνέταιροι», ενώ
τόνιζε χαρακτηριστικά ότι αυτή η σχέση έπρεπε να αξιοποιηθεί προς όφελος και των δύο πλευρών.
Πίσω από το ιδιαίτερο ύφος του Μπουτάρη υπήρχε μια πολύ συγκεκριμένη στρατηγική, η
Θεσσαλονίκη δεν έπρεπε να φοβάται το πολυπολιτισμικό παρελθόν της, αλλά να το
χρησιμοποιεί ως δύναμη για το μέλλον της. Τουρισμός, επενδύσεις, πολιτισμός και
διεθνείς συνεργασίες μπορούσαν να στηριχθούν πάνω σε ιστορικούς δεσμούς αιώνων.
Σήμερα, χρόνια μετά, αυτή η επιλογή φαίνεται ακόμη πιο επίκαιρη.
Από την ιστορική μνήμη στη σύγχρονη οικονομία
Η σημερινή σχέση Θεσσαλονίκης και Ισραήλ δεν αφορά πλέον μόνο την ιστορία και τη
μνήμη. Αφορά τον τουρισμό, τα ακίνητα, τις υπηρεσίες, τις επιχειρήσεις, την τεχνολογία
και τις επενδύσεις.
Τα στοιχεία της αγοράς δείχνουν ότι οι Ισραηλινοί έχουν εξελιχθεί σε μία από τις
δυναμικότερες ομάδες ξένων αγοραστών ακινήτων στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στη
Θεσσαλονίκη. Για το 2025 ήταν μάλιστα η ισχυρότερη κατηγορία ξένων αγοραστών στην
Αττική και τη Θεσσαλονίκη, σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς ακινήτων.
Αυτό δεν είναι ένα εντελώς νέο φαινόμενο. Ήδη από προηγούμενα χρόνια ισραηλινά
επενδυτικά κεφάλαια είχαν δείξει έντονο ενδιαφέρον για κτίρια στο ιστορικό κέντρο της
Θεσσαλονίκης, κατοικίες και ακίνητα που μπορούσαν να αξιοποιηθούν τουριστικά.
Για αρκετούς Ισραηλινούς η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνει χαρακτηριστικά που δύσκολα
βρίσκονται μαζί σε έναν προορισμό, βρίσκεται κοντά στο Ισραήλ, έχει μεσογειακό κλίμα,
θάλασσα, έντονη κοινωνική ζωή, γαστρονομία και έναν τρόπο καθημερινότητας που τους
είναι οικείος.
Υπάρχει, παράλληλα, και η ευρωπαϊκή διάσταση. Αρκετοί Ισραηλινοί διαθέτουν δεύτερη
υπηκοότητα ή έχουν αποκτήσει ευρωπαϊκά διαβατήρια μέσω της καταγωγής τους, χωρίς
αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για την πλειονότητα του πληθυσμού. Η τάση αυτή έχει
καταγραφεί εδώ και χρόνια, ιδιαίτερα μεταξύ οικογενειών με ρίζες στην Κεντρική και
Ανατολική Ευρώπη.
Γι’ αυτό και για πολλούς το ζητούμενο δεν είναι απλώς «να μπουν στην Ευρώπη». Είναι να
έχουν μια σταθερή βάση μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που ταυτόχρονα παραμένει
μεσογειακό και οικείο. Και εδώ ακριβώς η Ελλάδα και ειδικά η Θεσσαλονίκη αποκτά
ιδιαίτερη σημασία.
Η αίσθηση καθημερινής ασφάλειας, η εγγύτητα, οι ανθρώπινες σχέσεις, το κλίμα, η
θάλασσα, η κουλτούρα του φαγητού και της παρέας δημιουργούν μια σχέση που δεν είναι
μόνο οικονομική. Για αρκετούς η αγορά ενός ακινήτου μετατρέπεται σε δεύτερη κατοικία,
σε τόπο διακοπών ή σε μια δεύτερη βάση ζωής. Τα στοιχεία του 2025 δείχνουν άλλωστε
ότι περισσότεροι από τους μισούς ξένους αγοραστές κατοικίας στην Ελλάδα αναζητούσαν
δεύτερη ή εξοχική κατοικία και όχι αποκλειστικά ένα επενδυτικό προϊόν.
Μια επένδυση που κινεί ολόκληρη την τοπική οικονομία
Η αγορά ενός κτιρίου ή ενός διαμερίσματος δεν σημαίνει απλώς ότι ένα ξένο κεφάλαιο
αλλάζει χώρα. Γύρω από κάθε επένδυση δημιουργείται ένας ολόκληρος κύκλος
οικονομικής δραστηριότητας, δικηγόροι, συμβολαιογράφοι, μεσίτες, μηχανικοί,
αρχιτέκτονες, κατασκευαστικές εταιρείες, συνεργεία ανακαινίσεων, εταιρείες διαχείρισης ακινήτων, τράπεζες και ασφαλιστικές υπηρεσίες.
Και φυσικά, ο επενδυτής που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα υπόκειται στις
προβλεπόμενες φορολογικές υποχρεώσεις, ενώ τα χρήματα που δαπανώνται για την
αγορά, την ανακαίνιση και τη λειτουργία ενός ακινήτου επιστρέφουν στην πραγματική
οικονομία.
Σύμφωνα δε με έναν επαγγελματία της κτηματαγοράς της Θεσσαλονίκης, τον μεσίτη κ.
Αναστάσιο Σία, «αυτό που βλέπουμε είναι ότι αρκετοί Ισραηλινοί δεν αντιμετωπίζουν
πλέον τη Θεσσαλονίκη απλώς ως έναν προορισμό διακοπών. Τη βλέπουν ως πόλη στην
οποία μπορούν να επενδύσουν, να έχουν μια δεύτερη βάση και ενδεχομένως να αναπτύξουν
επιχειρηματική δραστηριότητα. Τους αρέσει η καθημερινότητα, η θάλασσα, το φαγητό, το
κλίμα και κυρίως το γεγονός ότι η πόλη έχει ανθρώπινη κλίμακα».
Η Golden Visa και κάτι μεγαλύτερο από το real estate
Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα εντάσσεται και η Golden Visa, ως ένας ακόμη δίαυλος
προσέλκυσης επενδυτικών κεφαλαίων από πολίτες τρίτων χωρών. Η σημασία της όμως δεν
θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στον αριθμό των ακινήτων που αλλάζουν χέρια.
Το πραγματικά μεγάλο στοίχημα για τη Θεσσαλονίκη είναι αν οι οικονομικοί δεσμοί με το
Ισραήλ μπορούν να μεταφερθούν και στο πεδίο όπου το Ισραήλ διαθέτει ένα από τα
ισχυρότερα διεθνώς αποτυπώματα στην τεχνολογία και στην καινοτομία.
Το Ισραήλ διαθέτει ένα εξαιρετικά ανεπτυγμένο οικοσύστημα startups, τεχνολογικών
επιχειρήσεων και εφαρμοσμένης έρευνας. Για μια πόλη όπως η Θεσσαλονίκη, με μεγάλα
πανεπιστήμια, νέους επιστήμονες, ερευνητικά κέντρα και αυξανόμενη παρουσία διεθνών
εταιρειών τεχνολογίας, η στενότερη σύνδεση με αυτό το οικοσύστημα μπορεί να σημαίνει
περισσότερα από κεφάλαια. Μπορεί να σημαίνει γνώση, συνέργειες, νέες επιχειρήσεις,
μεταφορά τεχνογνωσίας και πρόσβαση σε νέες ιδέες.
«Η επένδυση ενός πολίτη τρίτης χώρας στην Ελλάδα δημιουργεί συγκεκριμένες νομικές,
φορολογικές και οικονομικές υποχρεώσεις. Ο επενδυτής που αποκτά ακίνητο εδώ
συμμετέχει σε μια ολόκληρη αλυσίδα οικονομικής δραστηριότητας. Το ενδιαφέρον γίνεται
ακόμη μεγαλύτερο όταν η επένδυση δεν περιορίζεται στο real estate αλλά επεκτείνεται σε
εταιρείες, υπηρεσίες και νέες επιχειρηματικές συνεργασίες», επισημαίνει η δικηγόρος
Θεσσαλονίκης κα Ιωάννα Σπανού, μέλος της δικηγορικής εταιρείας με την επωνυμία
ΣΠΑΝΟΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ , με αντικείμενο τις επενδύσεις και την κτηματαγορά.
Γιατί τελικά Θεσσαλονίκη;
Ίσως η απάντηση να είναι απλούστερη από όλους τους οικονομικούς δείκτες. Για έναν
Ισραηλινό, η Θεσσαλονίκη μπορεί να μοιάζει ταυτόχρονα ευρωπαϊκή και οικεία. Η
Μεσόγειος, το φως, η θάλασσα, το κλίμα, η εξωστρέφεια, η κουλτούρα του φαγητού και
της παρέας και η έντονη ζωή στους δρόμους δημιουργούν εικόνες που δεν απέχουν τόσο
από τον τρόπο ζωής στο Τελ Αβίβ και σε άλλες ισραηλινές πόλεις.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο. Στη Θεσσαλονίκη ένας Ισραηλινός δεν συναντά μόνο μία
ευρωπαϊκή πόλη. Συναντά μια πόλη της οποίας η ιστορία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με
την εβραϊκή παρουσία. Οικογενειακά ονόματα, μνήμες, παλιές γειτονιές, συναγωγές και
ιστορίες γενεών δημιουργούν έναν δεσμό που λίγες άλλες ευρωπαϊκές πόλεις μπορούν να
προσφέρουν.
Αυτός ο δεσμός, μαζί με την αίσθηση ασφάλειας και φιλοξενίας που αναζητά ένας
άνθρωπος όταν επιλέγει έναν δεύτερο τόπο ζωής ή επένδυσης, μπορεί να εξηγήσει γιατί η
Θεσσαλονίκη βρίσκεται πλέον ψηλά στον χάρτη του ισραηλινού ενδιαφέροντος.
Το ζητούμενο σε αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια είναι εάν αυτή η κινητικότητα
μπορεί να εξελιχθεί σε μια σταθερή οικονομική και επιχειρηματική γέφυρα Ελλάδας–Ισραήλ,
με επίκεντρο τη Θεσσαλονίκη, επενδύσεις που αφήνουν κεφάλαια στην ελληνική οικονομία,
δημιουργούν δουλειές για ελληνικές επιχειρήσεις και επαγγελματίες, ενισχύουν την αγορά και
ταυτόχρονα ανοίγουν δρόμους προς την τεχνολογική γνώση και την καινοτομία.
Ο Μπουτάρης, με τον δικό του αντισυμβατικό τρόπο, το είχε περιγράψει χρόνια πριν με μία
μόνο λέξη, «συνέταιροι». Γιατί η Θεσσαλονίκη υπήρξε για αιώνες ακριβώς αυτό, ένα λιμάνι
ανθρώπων, ιδεών, εμπορίου και πολιτισμών.
Ένα χωνευτήρι πολιτισμών που μπορεί να χρησιμοποιήσει την ιστορία ως πλεονέκτημα για
το μέλλον, ώστε η σύγχρονη σχέση της με το Ισραήλ να αποτελέσει ένα ακόμη κεφάλαιο
αυτής της πολύ παλιάς μεσογειακής ιστορίας…