Για δεκαετίες, ο λιγνίτης αποτελούσε τον οικονομικό πνεύμονα της Δυτικής Μακεδονίας, πρωταγωνιστώντας σε ορυχεία, μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, εργολαβίες, μικρές επιχειρήσεις, κλπ. Ωστόσο, πίσω από τη νοσταλγία για την εποχή της ενεργειακής ασφάλειας, κρύβεται μια αδυσώπητη οικονομική πραγματικότητα: η παραγωγή ρεύματος από λιγνίτη έχει καταστεί πλέον εξαιρετικά ασύμφορη.
Η ΔΕΗ και τα οικονομικά στοιχεία ξεκαθαρίζουν ότι ο λιγνίτης δεν αποτελεί πλέον το «φθηνό εγχώριο καύσιμο». Μια επιστροφή σε αυτό το μοντέλο θα εκτίνασσε το κόστος του συστήματος, επιβαρύνοντας νοικοκυριά, επιχειρήσεις και τη βιομηχανία.
Το δυσβάσταχτο κόστος των ρύπων
Το κύριο πρόβλημα εντοπίζεται στο κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα CO2, με τις ελληνικές μονάδες να εκπέμπουν από 1,15 έως 1,6 τόνους CO2 ανά παραγόμενη μεγαβατώρα MWh.
Το παράδειγμα της Πτολεμαΐδας V: Ακόμη και η «Πτολεμαΐδα V», η πιο σύγχρονη λιγνιτική μονάδα της χώρας, απαιτεί περίπου 92 ευρώ ανά μεγαβατώρα μόνο για να καλύψει το κόστος των ρύπων της (με την τιμή των δικαιωμάτων στα 79-80 ευρώ ανά τόνο).
Η σύγκριση με τη χονδρική: Όταν η μεσοσταθμική τιμή του ρεύματος στη χονδρική αγορά κινείται γύρω στα 90-92 ευρώ ανά MWh, η μονάδα εξαντλεί αυτό το ποσό πριν προσταθούν τα έξοδα εξόρυξης, καυσίμου, μισθοδοσίας και συντήρησης. Αυτός είναι ο λόγος που η Πτολεμαΐδα V, παρότι αποτελεί τη νεότερη λιγνιτική επένδυση της χώρας, δεν λειτουργεί ως σταθερή μονάδα βάσης με υψηλή συμμετοχή στην παραγωγή.
Όπως επισημαίνει ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, η υποχώρηση του λιγνίτη ξεκίνησε οργανικά από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 λόγω κόστους. Μάλιστα, την περίοδο 2018-2019, όταν ο λιγνίτης κυριαρχούσε, η Ελλάδα είχε από τις υψηλότερες τιμές χονδρικής στην Ευρώπη, ενώ σήμερα, με τη διείσδυση των ΑΠΕ, έχει μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η νέα εποχή: Mega Data Center 300 MW στην Κοζάνη
Με το παλιό παραγωγικό μοντέλο να έχει χάσει την οικονομική του βάση, η Διοίκηση της ΔΕΗ σχεδιάζει τη μετάβαση της περιοχής στην ψηφιακή οικονομία μέσω μιας εμβληματικής επένδυσης στον Άγιο Δημήτριο Κοζάνης.
Πρόκειται για την ανάπτυξη ενός mega data center ισχύος 300 MW, με τον συνολικό προϋπολογισμό του έργου να αγγίζει τα 3,5 δισ. ευρώ. Η ΔΕΗ αναμένεται να συμμετάσχει με κεφάλαια ύψους 1,2 δισ. ευρώ, ενώ για το υπόλοιπο κομμάτι βρίσκεται ήδη σε συζητήσεις με διεθνείς κολοσσούς της τεχνολογίας και του cloud (hyperscalers), όπως οι Google, Meta, AWS (Amazon) και Microsoft.