Με αφορμή τη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο Γενικός Γραμματέας Αυτοδιοίκησης και Αποκέντρωσης του Υπουργείου Εσωτερικών, Σάββας Χιονίδης, μιλά στο OTA24 για την επόμενη ημέρα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: τον νέο Κώδικα, τη χρηματοδότηση των Δήμων, τη διοικητική τους ικανότητα, τις νέες τεχνολογίες και την ανάγκη οι δημόσιες πολιτικές να κρίνονται από το πραγματικό αποτέλεσμα για τον πολίτη.
Κύριε Γενικέ, η ΔΕΘ αποτελεί παραδοσιακά ένα σημείο αναφοράς για τις κυβερνητικές προτεραιότητες της επόμενης περιόδου. Ποιο είναι το μήνυμα που θεωρείτε ότι πρέπει να δοθεί φέτος προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση;
Περνάμε πλέον από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή. Έχουν γίνει σημαντικές θεσμικές αλλαγές,
έχουν ενεργοποιηθεί χρηματοδοτικά εργαλεία και υλοποιούνται έργα σε ολόκληρη τη χώρα.
Το ζητούμενο είναι όλα αυτά να αποκτήσουν ορατό αποτέλεσμα στην καθημερινότητα.
Η Αυτοδιοίκηση δεν κρίνεται από πόσους νόμους ή προγράμματα ανακοινώνουμε,
αλλά από το αν ο πολίτης εξυπηρετείται καλύτερα, αν τα έργα ολοκληρώνονται και αν οι υποδομές
και οι υπηρεσίες βελτιώνονται.
Η μεγάλη πρόκληση της επόμενης περιόδου είναι μία: από τον σχεδιασμό στην
εφαρμογή και από την εφαρμογή στο μετρήσιμο αποτέλεσμα.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες
θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Τι αλλάζει στην πράξη για τους Δήμους;
Ο Κώδικας επιχειρεί να βάλει τάξη σε ένα θεσμικό πλαίσιο που επί χρόνια είχε γίνει εξαιρετικά σύνθετο
και κατακερματισμένο. Για έναν Δήμο, η δυνατότητα να λειτουργεί μέσα σε σαφέστερους και πιο λειτουργικούς κανόνες είναι ουσιαστική μεταρρύθμιση.
Το κρίσιμο όμως αρχίζει τώρα: η εφαρμογή, οι αναγκαίες κανονιστικές πράξεις και εγκύκλιοι και,
κυρίως, η υποστήριξη των υπηρεσιών ώστε η αλλαγή να περάσει από το θεσμικό κείμενο
στην καθημερινή λειτουργία των Δήμων.
Ένας καλός νόμος αποδεικνύεται τελικά καλός όταν μπορεί να εφαρμοστεί.
Ένα από τα ζητήματα που θέτουν σταθερά οι Δήμαρχοι είναι το οικονομικό.
Υποστηρίζουν ότι οι αρμοδιότητες και οι ανάγκες αυξάνονται ταχύτερα από
τους διαθέσιμους πόρους. Είναι βάσιμη αυτή η ανησυχία;
Είναι μια βάσιμη ανησυχία, γιατί οι Δήμοι καλούνται καθημερινά να ανταποκριθούν σε αυξημένο
λειτουργικό και ενεργειακό κόστος, μεγαλύτερες κοινωνικές ανάγκες και σημαντικές απαιτήσεις για τη συντήρηση των υποδομών και την παροχή υπηρεσιών προς τους πολίτες.
Γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ότι τα τελευταία επτά χρόνια έχει ενισχυθεί ουσιαστικά η τακτική χρηματοδότηση της Αυτοδιοίκησης. Οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι των Δήμων έχουν αυξηθεί
από περίπου 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε περίπου 2,9 δισ. ευρώ σήμερα.
Μιλάμε για μια αύξηση της τάξης του 1,1 δισ. ευρώ, η οποία αφορά ακριβώς τη δυνατότητα των
Δήμων να καλύπτουν τις καθημερινές λειτουργικές τους ανάγκες και να παρέχουν καλύτερες υπηρεσίες.
Ταυτόχρονα, όμως, οικονομικά ισχυρότεροι Δήμοι σημαίνει και καλύτερη αξιοποίηση των ίδιων
εσόδων τους. Πρέπει να ενισχύσουμε την εισπραξιμότητα, να αξιοποιήσουμε τα νέα ψηφιακά και θεσμικά εργαλεία και να περιορίσουμε τη συσσώρευση ανείσπρακτων οφειλών. Ήδη έχουν δημιουργηθεί δυνατότητες ρύθμισης οφειλών και αξιοποίησης του εξωδικαστικού
μηχανισμού για μεγαλύτερες οφειλές.
Η οικονομική αυτοτέλεια των Δήμων απαιτεί και ισχυρότερη κρατική χρηματοδότηση και
αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των δικών τους πόρων. Και η βελτίωση της εισπραξιμότητας
δεν σημαίνει νέες επιβαρύνσεις· σημαίνει ότι όσα έχουν νόμιμα βεβαιωθεί εισπράττονται με δίκαιο τρόπο, ώστε να μην επιβαρύνονται τελικά οι συνεπείς πολίτες.
Έχουν όμως όλοι οι Δήμοι την ίδια δυνατότητα να σχεδιάζουν και να υλοποιούν έργα;Ένας μεγάλος μητροπολιτικός Δήμος δεν έχει τις ίδιες δυνατότητες με
έναν μικρό ορεινό ή νησιωτικό Δήμο.
Ακριβώς, δεν υπάρχει ένας ενιαίος τύπος ελληνικού Δήμου. Διαφέρουν οι ανάγκες, η γεωγραφία, ο πληθυσμός αλλά και η διοικητική και τεχνική ικανότητα.
Γι’ αυτό χρειαζόμαστε ουσιαστική τεχνική υποστήριξη των μικρότερων Δήμων, συνεργασίες, κοινή αξιοποίηση τεχνογνωσίας και εργαλεία που λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Ισότιμη μεταχείριση δεν σημαίνει ίδια εργαλεία για όλους. Σημαίνει ίσες δυνατότητες για να πετύχουν. Και δεν πρέπει η ταχυδρομική διεύθυνση ενός πολίτη να καθορίζει την
ποιότητα των υπηρεσιών που δικαιούται.
Το επόμενο διάστημα υπάρχουν παράλληλα πολλά χρηματοδοτικά εργαλεία. Πώς αποφεύγουμε την αποσπασματικότητα και τη λογική του «κυνηγιού της πρόσκλησης» από τους Δήμους;
Για πολλά χρόνια λειτουργούσαμε συχνά ανάποδα: εμφανιζόταν μια πρόσκληση και μετά
αναζητούσαμε ποιο έργο μπορεί να προσαρμοστεί σε αυτήν.
Χρειάζεται κάθε Δήμος να έχει σαφείς προτεραιότητες, ώριμες παρεμβάσεις και ένα συνολικό σχέδιο
τοπικής ανάπτυξης. Τότε μπορεί να επιλέξει και το κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο.
Δεν πρέπει η χρηματοδότηση να καθορίζει τη στρατηγική του Δήμου. Η στρατηγική του Δήμου πρέπει να καθορίζει ποια χρηματοδότηση χρειάζεται.
Αναφέρεστε συχνά στη μέτρηση του αποτελέσματος. Μπορεί πραγματικά η
λειτουργία ενός Δήμου να αξιολογείται με δείκτες;
Όχι μόνο μπορεί, σε έναν βαθμό πρέπει. Όχι για να κατατάσσουμε Δήμους σε «καλούς» και «κακούς»,
αλλά για να μπορεί πρώτα ο ίδιος ο Δήμος να γνωρίζει πού βρίσκεται.
Πόσο κοστίζει μια υπηρεσία; Πόσο γρήγορα εξυπηρετείται ένα αίτημα;
Ποια έργα καθυστερούν και γιατί; Πόσο αποτελεσματικά αξιοποιούνται οι πόροι;
Τα δεδομένα δεν υποκαθιστούν την πολιτική απόφαση. Την κάνουν καλύτερα τεκμηριωμένη.
Μιλάμε πολύ για «έξυπνες πόλεις», ψηφιακό μετασχηματισμό και πλέον για τεχνητή νοημοσύνη. Υπάρχει ο κίνδυνος να επενδύουμε στην τεχνολογία
χωρίς να έχουμε λύσει βασικά οργανωτικά προβλήματα;
Βεβαίως, εάν θεωρήσουμε την τεχνολογία αυτοσκοπό. Μια πόλη δεν γίνεται «έξυπνη»
επειδή απέκτησε αισθητήρες ή μια νέα εφαρμογή.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση δεδομένων και η ψηφιακή παρακολούθηση των
υποδομών μπορούν να αλλάξουν τη λειτουργία ενός Δήμου, αρκεί να υπάρχουν αξιόπιστα
δεδομένα, διαλειτουργικά συστήματα, εκπαιδευμένο προσωπικό και σαφείς διαδικασίες.
Το ερώτημα δεν είναι πόση τεχνολογία διαθέτει ένας Δήμος, αλλά τι καλύτερο μπορεί να
κάνει για τον πολίτη χάρη σε αυτήν.
Η κλιματική κρίση βάζει πλέον την Αυτοδιοίκηση στην πρώτη γραμμή. Είναι
οι Δήμοι έτοιμοι για αυτόν τον νέο ρόλο;
Οι Δήμοι βρίσκονται ήδη στην πρώτη γραμμή, γιατί κάθε κρίση εκδηλώνεται τελικά σε
έναν συγκεκριμένο τόπο. Ακραίες θερμοκρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές και λειψυδρία δεν
μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως εξαιρετικά γεγονότα.
Πρέπει να επενδύσουμε περισσότερο στην πρόληψη: γνώση των τοπικών κινδύνων,
συντήρηση των υποδομών, πράσινο στις πόλεις, έργα προστασίας, αξιοποίηση δεδομένων
και καλύτερο συντονισμό όλων των βαθμίδων διοίκησης.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι πια ένας ξεχωριστός τομέας πολιτικής. Είναι προϋπόθεση κάθε
σοβαρού αναπτυξιακού σχεδιασμού.
Έχετε αναλάβει πολλές πρωτοβουλίες σε θέματα αστικού πρασίνου ανά τα χρόνια. Πιστεύετε ότι οι ελληνικές πόλεις έχουν αντιληφθεί πόσο κρίσιμος
είναι πλέον ο ρόλος του πρασίνου απέναντι στην κλιματική αλλαγή;
Πιστεύω ότι σήμερα πρέπει να βλέπουμε το αστικό πράσινο με εντελώς διαφορετικό
τρόπο. Δεν είναι στοιχείο αισθητικής ούτε μια συμπληρωματική παρέμβαση στον δημόσιο
χώρο. Είναι πραγματική αστική υποδομή.
Η αύξηση των θερμοκρασιών και το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας μάς υποχρεώνουν να ξανασκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις μας. Περισσότερα δέντρα και
σκίαση, μικρότεροι χώροι πρασίνου μέσα στις γειτονιές, πράσινες σχολικές αυλές, βιοκλιματικές παρεμβάσεις και περιορισμός των σκληρών, θερμοσυσσωρευτικών επιφανειών μπορούν να έχουν
άμεσο αποτέλεσμα στην ποιότητα ζωής.
Και εδώ χρειάζεται να περάσουμε από τις αποσπασματικές φυτεύσεις σε έναν πραγματικό
σχεδιασμό αστικής αναδάσωσης. Να γνωρίζουμε πού υπάρχει μεγαλύτερο θερμικό φορτίο,
ποιες γειτονιές έχουν τη μεγαλύτερη έλλειψη πρασίνου και πού μια παρέμβαση μπορεί να
προσφέρει τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική και κοινωνική αξία.
Έχω υποστηρίξει εδώ και χρόνια ότι οι Δήμοι χρειάζονται και πιο σταθερά χρηματοδοτικά
εργαλεία για τέτοιες παρεμβάσεις. Έργα πρασίνου, βιοκλιματικές αναπλάσεις, μικρά
πάρκα, δενδροφυτεύσεις, αποκατάσταση δημόσιων χώρων ή ακόμη και η απόκτηση
κρίσιμων ελεύθερων χώρων δεν μπορεί να εξαρτώνται αποκλειστικά από το αν θα
εμφανιστεί μια κατάλληλη πρόσκληση χρηματοδότησης.
Το πράσινο δεν είναι πολυτέλεια για τις πόλεις μας. Είναι υποδομή υγείας,
ανθεκτικότητας και ποιότητας ζωής — και πρέπει να το αντιμετωπίζουμε ακριβώς έτσι.
Μιλήσαμε για σχεδιασμό και διοικητική ικανότητα. Υπάρχει όμως και το πρακτικό ερώτημα: Υπάρχουν οι πόροι για να γίνουν όλα αυτά έργα;
Τι μπορεί να περιμένει η Αυτοδιοίκηση από το νέο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Εσωτερικών;
Το Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Εσωτερικών 2026–2030 έχει
συνολικό προϋπολογισμό 1,214 δισ. ευρώ. Από αυτά, 334 εκατ. ευρώ αφορούν το νέο
Υποπρόγραμμα του Υπουργείου και 880 εκατ. ευρώ τις προγραμματισμένες δαπάνες για τα
προγράμματα «Αντώνης Τρίτσης» και «ΦΙΛΟΔΗΜΟΣ Ι».
Οι προτεραιότητες αγγίζουν άμεσα την καθημερινότητα: κοινωνικές και σχολικές υποδομές,
οδικά έργα, πολιτική προστασία, πράσινες πόλεις, ψηφιακό μετασχηματισμό, κοινωνική
κατοικία και δημοτικές υποδομές.
Παράλληλα, πρέπει να ολοκληρώσουμε όσα έχουν ήδη ξεκινήσει και να κατευθύνουμε τους
νέους πόρους εκεί όπου υπάρχει πραγματική ανάγκη.
Η επιτυχία ενός προγράμματος δεν μετριέται από το πόσα χρήματα δεσμεύθηκαν, αλλά
από το πόσα έργα παραδόθηκαν και τι άλλαξαν στην τοπική κοινωνία.
Τις επόμενες μέρες θα βρεθείτε στη Θεσσαλονίκη με αφορμή τη ΔΕΘ.
Υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο μήνυμα που θέλετε να στείλετε στους Δήμους της Θεσσαλονίκης, της Μακεδονίας και γενικότερα της Βόρειας Ελλάδας;
Η Βόρεια Ελλάδα αποτυπώνει σχεδόν όλες τις μεγάλες προκλήσεις της ελληνικής
Αυτοδιοίκησης: μητροπολιτικές περιοχές, μεσαίες πόλεις, ορεινούς και παραμεθόριους
Δήμους, περιοχές παραγωγικού μετασχηματισμού και περιοχές με έντονο δημογραφικό
πρόβλημα.
Γι’ αυτό χρειάζεται να συνδέσουμε καλύτερα τις μεγάλες εθνικές επενδύσεις με τον τοπικό
σχεδιασμό. Μια νέα υποδομή αποκτά πολλαπλάσια αξία όταν συνδυάζεται με δημόσιο
χώρο, προσβασιμότητα, βιώσιμη κινητικότητα, πράσινο και τοπική επιχειρηματικότητα.
Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν είναι το άθροισμα μεμονωμένων έργων. Πρέπει να
δημιουργεί λόγους για να ζει, να εργάζεται και να επενδύει κάποιος σε έναν τόπο.
Έχετε μία πολύχρονη διαδρομή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και υπηρετήσατε
επί δώδεκα χρόνια ως Δήμαρχος Κατερίνης. Σήμερα, από τη θέση του Γενικού Γραμματέα, βλέπετε διαφορετικά τη σχέση κεντρικού κράτους και Αυτοδιοίκησης;
Η Αυτοδιοίκηση είναι ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της προσωπικής και δημόσιας
διαδρομής μου. Εδώ και περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια την έχω υπηρετήσει από
διαφορετικές θέσεις: μέσα από την αναπτυξιακή δραστηριότητα των ΟΤΑ, ως Δήμαρχος
Κατερίνης επί δώδεκα χρόνια, μέσα από την ΤΕΔΚ Πιερίας, την ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας
και την ΚΕΔΕ.
Ξέρω επομένως τι σημαίνει για έναν Δήμαρχο να πρέπει να λύσει σήμερα ένα πραγματικό
πρόβλημα, ενώ ταυτόχρονα κινείται μέσα σε ένα απαιτητικό διοικητικό πλαίσιο. Από τη
σημερινή μου θέση βλέπω και την άλλη πλευρά: την ευθύνη της κεντρικής διοίκησης να
δημιουργεί κανόνες που πρέπει να λειτουργούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα για
332 διαφορετικούς Δήμους.
Αυτό που μου έχει μάθει αυτή η διαδρομή είναι ότι κεντρικό κράτος και Αυτοδιοίκηση δεν
είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι. Έχουν διαφορετικούς ρόλους, αλλά τον ίδιο τελικό
αποδέκτη: τον πολίτη.
Πιστεύω στη συνεργασία, στην καθαρότητα των αρμοδιοτήτων, αλλά και στη λογοδοσία.
Περισσότερη δυνατότητα δράσης για τους Δήμους πρέπει να συνοδεύεται από μεγαλύτερη
ευθύνη για το αποτέλεσμα.
Έπειτα από τόσα χρόνια εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο Δήμος είναι ο θεσμός που
βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη. Όταν βοηθάμε έναν Δήμο να λειτουργεί καλύτερα,
βελτιώνουμε άμεσα την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Αν έπρεπε, λοιπόν, να περιγράψετε με μία φράση τον Δήμο που θα θέλατε να έχουμε στο τέλος αυτής της μεταρρυθμιστικής περιόδου, ποια θα ήταν;
Έναν Δήμο που αφιερώνει λιγότερο χρόνο στη γραφειοκρατία και περισσότερο στον πολίτη.
Οικονομικά και διοικητικά ισχυρότερο, ψηφιακά ώριμο, με σύγχρονες υποδομές, που
σχεδιάζει σε βάθος χρόνου και μπορεί να αξιολογεί το αποτέλεσμα της δουλειάς του.
Γιατί τελικά η σημαντικότερη αξιολόγηση είναι μία: αν ο πολίτης βλέπει την
καθημερινότητά του να αλλάζει προς το καλύτερο.