Του περιφερειακού συμβούλου Βορείου Αιγαίου Κώστα Αστυρακάκη για τον ΟΤΑ24
Το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε πρόσφατα για την τοπική αυτοδιοίκηση, αντί να δώσει λύσεις, επιβεβαιώνει δυστυχώς τις βαθύτερες παθογένειες του συστήματος.
Η αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, δέσμια της οικονομικής εξάρτησης από το κεντρικό κράτος, της ασφυκτικής κομματικοποίησης και ενός άκρως συγκεντρωτικού, προσωποπαγούς μοντέλου (δημαρχοκεντρικού και περιφερειακοκεντρικού), τείνει πλέον να μετατραπεί οριστικά στο «μακρύ χέρι» της εκάστοτε κυβέρνησης. Αντί να ενισχυθεί η φωνή των πολιτών, παρατηρούμε μια σταδιακή και μεθοδευμένη υποβάθμιση των Τοπικών, Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων μέσω της διαρκούς αφαίρεσης ή του περιορισμού των αρμοδιοτήτων τους.
Με το νέο πλαίσιο, η αντιπροσωπευτικότητα στα όργανα και τις κρίσιμες επιτροπές
συρρικνώνεται περαιτέρω. Αυτό πλήττει ευθέως τον δημοκρατικό έλεγχο που οφείλουν να
ασκούν οι μειοψηφίες και, κατ’ επέκταση, καταρρακώνει τη διαφάνεια στην άσκηση της
εξουσίας. Τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια δεν ιδρύθηκαν για να λειτουργούν ως
απλοί ιμάντες διεκπεραίωσης υπουργικών αποφάσεων. Είναι κορυφαία πολιτικά όργανα με
άμεση λαϊκή νομιμοποίηση, τα οποία οφείλουν να αποφασίζουν αυτόνομα. Οι αποφάσεις τους
για ζωτικά ζητήματα, όπως η εκπαίδευση, το περιβάλλον και η υγεία, πρέπει να είναι
εφαρμόσιμες, και όχι να περιορίζονται σε άσφαιρες εισηγήσεις που αγνοούνται επιδεικτικά.
Η αυτοδιοίκηση πρέπει επιτέλους να γίνει ελεύθερη, ανεξάρτητη και πραγματικά δημοκρατική
στη λειτουργία της. Μόνο έτσι θα ενισχυθεί η αμεσότητα με την τοπική κοινωνία και θα
μπορέσει να εμπνεύσει και να ενεργοποιήσει τους πολίτες. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται μια
ριζικά διαφορετική προσέγγιση από αυτή που επικυρώθηκε, με τα εξής ξεκάθαρα
χαρακτηριστικά:
- Ξεχωριστή και Άμεση Εκλογή: Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες πρέπει να εκλέγονται
με διακριτά, ξεχωριστά ψηφοδέλτια. - Θεματικοί Αντιδήμαρχοι/Αντιπεριφερειάρχες: Ένα σημαντικό ποσοστό (π.χ. τα
2/3) των Αντιδημάρχων και Αντιπεριφερειαρχών οφείλει να εκλέγεται απευθείας από
τους πολίτες –ανεξάρτητα από τον εκλεγμένο επικεφαλής– με βάση συγκεκριμένα
χαρτοφυλάκια (π.χ. οικονομικά, έργα, περιβάλλον, κοινωνικός τομέας, πολιτισμός,
πρωτογενής τομέας). Οι υποψήφιοι αυτοί, προερχόμενοι από διάφορους πολιτικούς
χώρους, θα προεδρεύουν σε διαπαραταξιακές επιτροπές που θα αποφασίζουν για τα
σοβαρά ζητήματα, διαθέτοντας μάλιστα και τον δικό τους, αυτόνομο προϋπολογισμό.
Το υπόλοιπο 1/3 θα ορίζεται από τους Δημάρχους και Περιφερειάρχες. - Ισχυρές Τοπικές Κοινότητες: Ο ρόλος των Τοπικών και Δημοτικών Κοινοτήτων
πρέπει να πάψει να είναι διακοσμητικός. Η άποψή τους για τα τοπικά ζητήματα πρέπει
να καταστεί δεσμευτική, αποκτώντας παράλληλα τη δυνατότητα αυτόνομης
διαχείρισης πόρων για άμεσες παρεμβάσεις (καθαριότητα, υποδομές, κοινωνικές
δομές). - Ενεργητική Απορρόφηση Ευρωπαϊκών Πόρων: Η χρόνια παθογένεια της χαμηλής
απορροφητικότητας δεν λύνεται με γραφειοκρατία. Οι Διαχειριστικές Αρχές και οι
εξειδικευμένοι επιστήμονές τους, κατά γενική ομολογία εξυπηρετούν τους επενδυτές
με φιλότιμο στα γραφεία τους. Οι υπηρεσίες αυτές πρέπει να ενισχυθούν άμεσα με
επιστήμονες που θα κατεβαίνουν στην κοινωνία, θα επισκέπτονται τους επενδυτές και
θα καθοδηγούν ουσιαστικά τους αιρετούς, καλύπτοντας την ελλιπή πληροφόρηση και
τις όποιες ανεπάρκειες. Η καθοδήγησή τους, οι υποδείξεις τους και οι κατευθύνσεις
τους θα συνάδουν με το γενικότερο αναπτυξιακό πλαίσιο που θα έπρεπε να έχει
εκπονηθεί και να υφίσταται σε κάθε περιοχή και σε κάθε Περιφέρεια.
Ο νέος νόμος χάνει την ευκαιρία για μια ουσιαστική αναζωογόνηση. Είναι ώρα να
διεκδικήσουμε ένα μοντέλο που δεν θα υπηρετεί τον έλεγχο των κυβερνήσεων, αλλά την
ουσιαστική ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.