Ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, μιλά αποκλειστικά για τον OTA24 για τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, τη συγκεντρωτική λογική της κυβέρνησης, τα οικονομικά αδιέξοδα των Δήμων και τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πρωτεύουσα σε κλιματική κρίση, καθαριότητα, μετακινήσεις και δημόσιο χώρο.
ΕΡ: Κύριε Δήμαρχε, ποιο είναι το βασικό σας πρόβλημα με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης;
ΑΠ: Ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει ορισμένες τεχνικές βελτιώσεις και μια προσπάθεια κωδικοποίησης της διάσπαρτης νομοθεσίας. Όμως η μεγάλη εικόνα είναι διαφορετική. Πρόκειται για μια βαθιά συγκεντρωτική λογική που απομακρύνει την Αυτοδιοίκηση από το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Αντί να δίνει περισσότερη δύναμη στις πόλεις, κρατά τα πάντα στο κεντρικό κράτος. Και όταν η «μεταρρύθμιση» φέρνει εκλογικά μοντέλα που θυμίζουν άλλες εποχές ή χώρες όπως τα νησιά Φίτζι, τότε δεν μιλάμε για πρόοδο.
ΕΡ: Συμμετείχαν ουσιαστικά οι Δήμοι στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου;
ΑΠ: Όχι. Και αυτό είναι προβληματικό, γιατί μιλάμε για το βασικό θεσμικό εργαλείο της Αυτοδιοίκησης για τις επόμενες δεκαετίες. Η κεντρική επιτροπή που διαμόρφωσε τον Κώδικα ήταν ουσιαστικά μονοπαραταξιακή. Δεν υπήρξε πραγματική σύνθεση απόψεων. Το πιο χαρακτηριστικό όμως είναι ότι από το τελευταίο σχέδιο που είχε πάρει η ΚΕΔΕ έλειπε το κεφάλαιο των οικονομικών των Δήμων. Δηλαδή συζητούσαμε για το μέλλον της Αυτοδιοίκησης χωρίς να γνωρίζουμε τι προβλέπεται για τους πόρους της. Αυτό από μόνο του λέει πολλά. Εμείς ως «Αυτοδιοίκηση ΤΩΡΑ» καταθέσαμε συγκεκριμένες προτάσεις: οικονομική αυτοτέλεια, μεταφορά αρμοδιοτήτων με αντίστοιχους πόρους, ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών. Οι πόλεις δεν μπορεί να είναι διακοσμητικές. Πρέπει να έχουν λόγο στο πώς αναπτύσσονται.
ΕΡ: Θεωρείτε ότι η κυβέρνηση φοβάται να δώσει περισσότερη δύναμη στην Αυτοδιοίκηση;
ΑΠ: Ναι, θεωρώ ότι υπάρχει μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στην Aυτοδιοίκηση. Το βλέπουμε συνεχώς. Η σημερινή κυβέρνηση υλοποιεί μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική επιλογή που αφορά τη συγκέντρωση εξουσιών στο κεντρικό κράτος. Αυτό είναι αντίθετο με ό,τι συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα που αφορά άμεσα την Αθήνα. Η «Ανάπλαση Αθήνας» ήταν ένα εργαλείο με συγκεκριμένα έργα και ευθύνες για την πόλη. Αφαιρέθηκε από τον Δήμο λίγες μέρες πριν αναλάβουμε καθήκοντα. Αυτό δείχνει μια λογική πλήρους ελέγχου. Το ίδιο συμβαίνει και με τα οικονομικά. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα λαμβάνει μόλις το 2,7% του κρατικού προϋπολογισμού. Για να καταλάβουμε τη διαφορά, στην Ιταλία το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 29%, στην Πορτογαλία το 17%, στην Ισπανία το 15% και στη Γαλλία περίπου το 20%. Εδώ η Αυτοδιοίκηση παίρνει περίπου 3,3 δισεκατομμύρια ευρώ σε έναν συνολικό προϋπολογισμό 124,5 δισεκατομμυρίων. Και αυτό ενώ, με βάση τον νόμο 3852 του 2010, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες θα έπρεπε να λαμβάνουν περισσότερα από 8 δισεκατομμύρια ευρώ. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα έσοδα του Δήμου Αθηναίων από τον κρατικό προϋπολογισμό για το 2026 ανέρχονται μόλις σε 96,9 εκατομμύρια ευρώ.
ΕΡ: Άρα λέτε ουσιαστικά ότι οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν τεράστιες κρίσεις χωρίς τα απαραίτητα εργαλεία. Στην Αθήνα αυτό πού φαίνεται περισσότερο;
ΑΠ:Η Αθήνα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό και τις μελέτες που έχουμε στη διάθεσή μας, για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα ακραία καιρικά φαινόμενα χρειάζονται περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ τον χρόνο. Όλος ο προϋπολογισμός του Δήμου Αθηναίων είναι λιγότερο από 700 εκατομμύρια. Άρα χρειαζόμαστε περίπου μιάμιση φορά τον συνολικό προϋπολογισμό του Δήμου μόνο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Αυτό τα λέει όλα. Παρόλα αυτά, κάνουμε ότι μπορούμε. Έχουμε θέσει στόχο τα 25.000 νέα δέντρα στην πενταετία και ήδη έχουμε ξεπεράσει τις 12.000 δενδροφυτεύσεις, με πλήρη καταγραφή μέσω της πλατφόρμας https://athenstrees.cityofathens.gr/. Κάνουμε παρεμβάσεις μικροκλίματος, φυσικής σκίασης και σημεία δροσισμού για να μειώσουμε την αισθητή θερμοκρασία. Έχουμε δημιουργήσει ένα πρωτοποριακό ψηφιακό εργαλείο για την πρόβλεψη, χαρτογράφηση και διαχείριση των κινδύνων από τους καύσωνες που δείχνει την επικινδυνότητα ανά γειτονιά. Ονομάζεται Heat Risk Index in Athens και είναι διαθέσιμο στο https://storymaps.arcgis.com/stories/303847b8c52b47068e94c3f7c6a75bac.
Όσον αφορά τις μετακινήσεις, σήμερα σχεδόν το 75% γίνεται με αυτοκίνητο ή μηχανή. Αυτό δεν είναι βιώσιμο. Γι’ αυτό προχωράμε για πρώτη φορά στη δημιουργία Δημοτικής Συγκοινωνίας. Επενδύουμε στη μικροκινητικότητα και στις ήπιες μεταφορές.
ΕΡ: Περιγράφετε μια πόλη που πιέζεται καθημερινά. Η καθαριότητα είναι το πιο ορατό παράδειγμα αυτής της πίεσης;
ΑΠ: Η Αθήνα δεν εξυπηρετεί μόνο τους περίπου 700.000 μόνιμους κατοίκους της. Είναι μια πόλη που δέχεται τεράστια καθημερινή πίεση. Μόνο το 2025, ξεπέρασε τα 8 εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ από το αεροδρόμιο πέρασαν σχεδόν 34 εκατομμύρια επιβάτες — ιστορικό ρεκόρ. Όπως καταλαβαίνετε αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη πίεση στην καθαριότητα, στον δημόσιο χώρο, στις υποδομές, στις γειτονιές του ιστορικού κέντρου. Και ειδικά σε περιοχές όπως η Πλάκα, το Κουκάκι ή το Μοναστηράκι. Γι’ αυτό προσπαθούμε να αλλάξουμε συνολικά το μοντέλο λειτουργίας της πόλης. Όχι μόνο με περισσότερη αποκομιδή, αλλά με καλύτερη οργάνωση και τεχνολογία. Εφαρμόζουμε ένα δίκτυο υπόγειων συστημάτων κάδων. Ήδη έχουμε εγκαταστήσει 125 συστήματα, 132 κάδους σύμμεικτων, 117 ανακυκλώσιμων και 15 βιοαποβλήτων και προχωρούμε φέτος σε νέες συμβασιοποιήσεις. Επιπλέον, έχουμε τοποθετήσει 329 οικίσκους σε επιβαρυμένα σημεία και περίπου 1.300 καφέ κάδους για βιοαπόβλητα. Μόνο το 2025 ξεπεράσαμε τους 5.300 τόνους βιοαποβλήτων. Παράλληλα, εφαρμόζουμε το πρόγραμμα «Αθήνα, Καθαρή Πόλη». Ξεκινήσαμε πιλοτικά από το Κολωνάκι και τα Εξάρχεια και άμεσα επεκτεινόμαστε στην Πλάκα και το Κουκάκι. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα εργαλείο καλύτερης οργάνωσης της αποκομιδής για τις επιχειρήσεις, με κεντρική λογική το «ραντεβού με το απορριμματοφόρο». Οι επιχειρηματίες λαμβάνουν ειδοποίηση στο κινητό τους, περίπου μισή ώρα πριν από τη διέλευση του απορριμματοφόρου, ώστε τα απορρίμματα να βγαίνουν τη σωστή στιγμή και να περιορίζεται η πρόωρη συσσώρευση γύρω από τους κάδους. Ήδη συμμετέχουν περισσότερες από 200 επιχειρήσεις ενώ μέσα στις πρώτες 70 ημέρες λειτουργίας στάλθηκαν περισσότερες από 6.300 ειδοποιήσεις. Βλέπουμε την Αθήνα να αλλάζει και δεν αναφέρομαι μόνο στα μεγάλα έργα. Από τη Βασιλίσσης Όλγας και τον δημόσιο χώρο μέχρι τα ηλεκτρικά πατίνια και τη μικροκινητικότητα, επιχειρείτε να αλλάξετε συνολικά τον τρόπο που κινούμαστε στην πόλη.
ΕΡ: Είναι τελικά έτοιμη η Αθήνα για αυτή τη μετάβαση;
ΑΠ: Σήμερα σχεδόν το 75% των μετακινήσεων γίνεται με αυτοκίνητο ή μηχανή. Αυτό σημαίνει περισσότερο θόρυβο, περισσότερη ρύπανση. Δεν υπάρχει σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που να μπορεί να λειτουργήσει έτσι μακροπρόθεσμα. Για εμάς ο δημόσιος χώρος ανήκει στον πεζό, στο παιδί, στον άνθρωπο με αναπηρία, στον ποδηλάτη, στον κάτοικο της γειτονιάς. Η Βασιλίσσης Όλγας είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής. Ένας χώρος που επιστρέφει στους πολίτες ως πολυτροπικός δρόμος και συνδέει ξανά το ιστορικό κέντρο με τον δημόσιο χώρο και τον πολιτισμό. Το ίδιο ισχύει και για τη μικροκινητικότητα. Δεν είμαστε απέναντι στα πατίνια ή στις νέες μορφές μετακίνησης. Είμαστε απέναντι στην αναρχία. Γι’ αυτό προχωρήσαμε σε έναν ολοκληρωμένο κανονισμό με 1.574 θέσεις στάθμευσης σε 124 ζώνες για ηλεκτρικά πατίνια. Το σχέδιο πέρασε από το Δημοτικό Συμβούλιο, στάλθηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση για έλεγχο και επέστρεψε με ορισμένες παρατηρήσεις και τεχνικές διορθώσεις. Αναμένεται να επανέλθει στο επόμενο Δημοτικό Συμβούλιο για την τελική ψήφιση. Το κρίσιμο όμως είναι να αποκτήσει η Αθήνα μια νέα κουλτούρα μετακίνησης.
ΕΡ: Κάνετε μία οργανωμένη προσπάθεια για να ξαναδώσετε δημόσιο χώρο στους κατοίκους όμως, αυτό πρέπει να συνδυαστεί με τον ολοένα και περισσότερο αυξανόμενο αριθμό επισκεπτών
ΑΠ: Το έχω πει πολλές φορές: η Αθήνα δεν μπορεί να λειτουργεί σαν ένα τεράστιο ξενοδοχείο. Όταν οι νέοι άνθρωποι δεν μπορούν να βρουν σπίτι, όταν οι γειτονιές αλλάζουν χαρακτήρα, όταν ο δημόσιος χώρος πιέζεται καθημερινά, τότε η πόλη χάνει σιγά σιγά την ψυχή της. Γι’ αυτό λέμε ότι χρειάζονται κανόνες. Στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού, ο Δήμος Αθηναίων πρότεινε η Πλάκα και συνολικά η 1η Δημοτική Κοινότητα να χαρακτηριστούν πλήρως κορεσμένες περιοχές, ώστε να μην επιτρέπεται περαιτέρω ανάπτυξη τουριστικών χρήσεων και νέων τουριστικών επενδύσεων. Το ίδιο ισχύει και για τη βραχυχρόνια μίσθωση. Όταν μια δραστηριότητα λειτουργεί ουσιαστικά ως ξενοδοχειακή χρήση, πρέπει να αντιμετωπίζεται με κανόνες. Οι πόλεις πρέπει να έχουν λόγο στο πώς αναπτύσσονται. Δεν μπορεί όλα να αποφασίζονται ερήμην των κατοίκων. Για εμάς το δίλημμα δεν είναι «τουρισμός ή κάτοικοι». Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θέλουμε μια ζωντανή πόλη με κοινωνική συνοχή ή μια πόλη που θα αδειάζει σταδιακά από τους ανθρώπους της.
ΕΡ: Αν το ιστορικό κέντρο πιέζεται πλέον στα όριά του, μπορεί ο Ελαιώνας να γίνει το παράδειγμα μιας διαφορετικής ανάπτυξης για την Αθήνα;
Στον Ελαιώνα και συγκεκριμένα στον Βοτανικό, οι εργασίες προχωρούν με γρήγορους ρυθμούς σε αυτό που αποτελεί τη μεγαλύτερη αστική παρέμβαση των τελευταίων δεκαετιών για την Αθήνα. Μιλάμε για μια συνολική ανάπλαση περίπου 215 στρεμμάτων, με νέους χώρους πρασίνου, άθλησης και αναψυχής, γήπεδα μπάσκετ και βόλεϊ, πάρκο σκύλων, διαδρομές περιπάτου και έναν δημόσιο χώρο ανοιχτό για όλους. Παράλληλα, προχωρά η νέα Λεωφόρος Προφήτη Δανιήλ, ένα κρίσιμο έργο υποδομής που θα αλλάξει συνολικά τη σύνδεση της περιοχής με την υπόλοιπη πόλη. Για εμάς όμως το πραγματικό στοίχημα είναι να δώσουμε ζωή σε μια περιοχή που για δεκαετίες ήταν εγκαταλελειμμένη. Η Αθήνα δεν μπορεί να συνεχίσει να αναπτύσσεται μόνο γύρω από το ιστορικό της κέντρο. Χρειάζεται νέους δημόσιους χώρους, περισσότερο πράσινο και νέες ισορροπίες στις γειτονιές της. Και προς αυτή την κατεύθυνση δουλεύουμε από την αρχή της θητείας μας. Θέλουμε μια ανάπτυξη που να αφορά πρώτα την ποιότητα ζωής των κατοίκων.