Το μεγάλο χρηματοδοτικό κενό που αντιμετωπίζουν οι Δήμοι, η ανάγκη ουσιαστικής αύξησης των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ), η μεταφορά αρμοδιοτήτων με αντίστοιχη χρηματοδότηση, αλλά και η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών και του ανθρώπινου δυναμικού βρίσκονται στο επίκεντρο των θέσεων του προέδρου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), Λάζαρου Κυρίζογλου.
Χρηματοδοτικό κενό 2,45 δισ. ευρώ για τους Δήμους
Τα στοιχεία για το λειτουργικό κόστος των Δήμων αποτυπώνουν, σύμφωνα με τον Λάζαρο Κυρίζογλου, το μέγεθος της οικονομικής πρόκλησης που καλείται να αντιμετωπίσει η Αυτοδιοίκηση. Όπως αναφέρει, βάσει της μελέτης που εκπονήθηκε σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ και εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Εσωτερικών, το πραγματικό λειτουργικό κόστος των Δήμων ανέρχεται σε 5,34 δισ. ευρώ, ενώ η χρηματοδότηση μέσω των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων για το 2026 διαμορφώνεται στα 2,9 δισ. ευρώ.
Η διαφορά δημιουργεί χρηματοδοτικό κενό ύψους 2,45 δισ. ευρώ, με τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ να υπογραμμίζει ότι η υστέρηση των διαθέσιμων πόρων δεν αποτελεί μια προσωρινή ή οριακή απόκλιση.
«Δεν μιλάμε για μια οριακή απόκλιση, αλλά για μια σοβαρή και διαρθρωτική αναντιστοιχία μεταξύ των υποχρεώσεων της Αυτοδιοίκησης και των διαθέσιμων πόρων», τονίζει χαρακτηριστικά.
Με βάση τα στοιχεία που παραθέτει, η χρηματοδότηση υπολείπεται περίπου κατά 46% του ποσού που απαιτείται για την κάλυψη του πραγματικού κόστους λειτουργίας των Δήμων. Πρόκειται για μια διαφορά που επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα των δημοτικών αρχών να ανταποκρίνονται στις καθημερινές ανάγκες των πολιτών, να συντηρούν τις υποδομές και να διατηρούν ποιοτικές υπηρεσίες.
Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης και χρηματοδότηση αρμοδιοτήτων
Ένα από τα διαχρονικά ζητήματα που απασχολούν την Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι η μεταφορά αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος στους Δήμους χωρίς την αντίστοιχη μεταφορά των απαραίτητων οικονομικών πόρων.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ αναγνωρίζει ότι ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης εισάγει μια σημαντική θεσμική πρόβλεψη, σύμφωνα με την οποία η ανάθεση νέων αρμοδιοτήτων θα πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης ρύθμισης θα κριθεί από την εφαρμογή της στην πράξη.
«Το ζητούμενο, βέβαια, είναι να εφαρμοστεί στην πράξη», αναφέρει, εξηγώντας ότι η ΚΕΔΕ επιμένει στη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού κοστολόγησης και παρακολούθησης των αρμοδιοτήτων.
Στόχος είναι να προσδιορίζεται εκ των προτέρων το πραγματικό κόστος κάθε νέας αρμοδιότητας, ώστε να διασφαλίζεται η απαραίτητη χρηματοδότηση και να αποφεύγεται η επιβάρυνση των δημοτικών προϋπολογισμών με πρόσθετες υποχρεώσεις χωρίς τους αναγκαίους πόρους.
Αύξηση των ΚΑΠ και ειδική στήριξη των μικρών Δήμων
Η ΚΕΔΕ θέτει ως βασική προτεραιότητα την αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, επιδιώκοντας ένα σταθερότερο και βιώσιμο μοντέλο χρηματοδότησης για το σύνολο των Δήμων της χώρας.
Όπως προκύπτει από τη συνέντευξη, η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις, αλλά απαιτεί μόνιμες παρεμβάσεις που θα συνδέουν τους διαθέσιμους πόρους με το πραγματικό κόστος των δημοτικών υπηρεσιών.
«Αυτό που ζητούμε είναι μια μόνιμη και βιώσιμη λύση, ώστε η χρηματοδότηση των Δήμων να ανταποκρίνεται στο πραγματικό κόστος των αρμοδιοτήτων και των υπηρεσιών τους», σημειώνει ο Λάζαρος Κυρίζογλου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν αυξημένες λειτουργικές δαπάνες και ειδικές δυσκολίες λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, της περιορισμένης στελέχωσης και των ιδιαίτερων αναγκών των τοπικών κοινωνιών.
Η ειδική οικονομική στήριξή τους αποτελεί, επομένως, μέρος των διεκδικήσεων της ΚΕΔΕ για μια δικαιότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.
Δημοτικά τέλη και κοινωνικές υπηρεσίες: Η ανησυχία των πολιτών
Η οικονομική πίεση στους δημοτικούς προϋπολογισμούς δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το ενδεχόμενο αύξησης των δημοτικών τελών και για τη δυνατότητα διατήρησης των κοινωνικών υπηρεσιών.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ αναγνωρίζει ότι οι συνέπειες της υποχρηματοδότησης δεν περιορίζονται στα οικονομικά μεγέθη, αλλά συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητα των πολιτών.
Η καθαριότητα, ο δημοτικός φωτισμός, η συντήρηση των υποδομών, οι παιδικοί σταθμοί, το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» και οι κοινωνικές δομές αποτελούν υπηρεσίες που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής και την κοινωνική συνοχή.
Παράλληλα, ο ίδιος υπογραμμίζει ότι οι Δήμοι οφείλουν να αξιοποιούν αποτελεσματικά τους διαθέσιμους πόρους, να ενισχύουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία και να περιορίζουν τις περιττές δαπάνες.
Ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η καλύτερη διαχείριση δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει ένα τόσο μεγάλο χρηματοδοτικό έλλειμμα.
«Δεν μπορεί η λύση να είναι η διαρκής μετακύλιση του κόστους στους δημότες ή η αποδυνάμωση κρίσιμων κοινωνικών υπηρεσιών», επισημαίνει.
Η θέση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για σταθερή χρηματοδότηση και στελέχωση των κοινωνικών δομών, ώστε οι Δήμοι να συνεχίσουν να στηρίζουν τις οικογένειες, τους ηλικιωμένους και τους ευάλωτους πολίτες χωρίς να επιβαρύνονται διαρκώς οι δημότες.
Προσλήψεις, τοπικές υποδομές και μείωση του ενεργειακού κόστους
Στο πλαίσιο των διεκδικήσεων της ΚΕΔΕ, η αύξηση της χρηματοδότησης συνοδεύεται από ένα ευρύτερο πλέγμα προτάσεων για την ενίσχυση της λειτουργικότητας και της αναπτυξιακής προοπτικής των Δήμων.
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται ένα νέο αναπτυξιακό πρόγραμμα για τις τοπικές υποδομές, μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, η ειδική στήριξη των μικρών ορεινών και νησιωτικών Δήμων και η ενίσχυση των δημοτικών υπηρεσιών με προσωπικό.
Για το ανθρώπινο δυναμικό, η ΚΕΔΕ έχει προτείνει συγκεκριμένα ένα τριετές πρόγραμμα προσλήψεων, σε συνδυασμό με την απλούστευση και την επιτάχυνση των διαδικασιών.
Η επαρκής στελέχωση θεωρείται κρίσιμη προϋπόθεση για την αποτελεσματική λειτουργία των υπηρεσιών, καθώς οι ελλείψεις προσωπικού δυσχεραίνουν την καθημερινή εξυπηρέτηση των πολιτών και την υλοποίηση έργων και παρεμβάσεων.
Παράλληλα, η ΚΕΔΕ ζητά σαφείς κυβερνητικές δεσμεύσεις και συγκεκριμένο σχέδιο εφαρμογής των μέτρων, ώστε οι προτεραιότητες να μετατραπούν σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Διαφάνεια και αντιμετώπιση της διαφθοράς στους Δήμους
Ιδιαίτερη θέση στη συνέντευξη καταλαμβάνει το ζήτημα της διαφάνειας και της αντιμετώπισης των φαινομένων διαφθοράς στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με αφορμή και τις ανησυχίες που διατυπώνονται για τη λειτουργία των πολεοδομιών.
Ο Λάζαρος Κυρίζογλου υπογραμμίζει ότι η διαφάνεια, ο έλεγχος και η λογοδοσία αποτελούν βασικές υποχρεώσεις κάθε δημοτικής αρχής και ότι η διαχείριση των δημόσιων πόρων πρέπει να υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης κινείται προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης των σχετικών θεσμικών εγγυήσεων, ενώ η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων μπορεί να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να ενισχύσει την ιχνηλασιμότητα των διοικητικών διαδικασιών.
«Εκεί όπου υπάρχουν φαινόμενα διαφθοράς, πρέπει να εντοπίζονται, να ελέγχονται και να αντιμετωπίζονται με απόλυτη θεσμική αυστηρότητα», τονίζει.
Ταυτόχρονα, επισημαίνει την ανάγκη να αντιμετωπίζονται οι παραβατικές συμπεριφορές χωρίς να απαξιώνεται συνολικά η Αυτοδιοίκηση, οι αιρετοί εκπρόσωποι και οι εργαζόμενοι που υπηρετούν καθημερινά τους πολίτες.
Ψηφιακός μετασχηματισμός για πιο αποτελεσματικούς Δήμους
Η αξιοποίηση της τεχνολογίας αποτελεί ακόμη έναν βασικό άξονα για τον εκσυγχρονισμό των δημοτικών υπηρεσιών. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ, οι ψηφιακές δυνατότητες μπορούν να επιταχύνουν τις διοικητικές διαδικασίες, να περιορίσουν τη γραφειοκρατία και να βελτιώσουν την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Το ζητούμενο, όπως εξηγεί, δεν είναι απλώς η μεταφορά των υφιστάμενων διαδικασιών σε ψηφιακή μορφή, αλλά η συνολική βελτίωση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι δημοτικές υπηρεσίες.
«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ψηφιοποιήσουμε τη γραφειοκρατία, αλλά να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία για να κάνουμε τις υπηρεσίες μας πραγματικά καλύτερες και πιο προσβάσιμες», σημειώνει.
Παράλληλα, δίνει έμφαση στην ανάγκη η ψηφιακή μετάβαση να είναι συμπεριληπτική και να μην αποκλείει πολίτες που δεν διαθέτουν την ίδια εξοικείωση με τις νέες τεχνολογίες.
Η βελτίωση της διοικητικής αποτελεσματικότητας, η διαφάνεια και η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες αποτελούν, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, βασικές προϋποθέσεις για έναν σύγχρονο Δήμο.
Το στοίχημα για την Αυτοδιοίκηση
Η συνέντευξη του προέδρου της ΚΕΔΕ αναδεικνύει μια σειρά αλληλένδετων προκλήσεων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση: την κάλυψη του λειτουργικού κόστους, την επαρκή χρηματοδότηση των αρμοδιοτήτων, τη στελέχωση των υπηρεσιών, την προστασία του κοινωνικού έργου και την ενίσχυση της διαφάνειας.
Η βασική διεκδίκηση της ΚΕΔΕ είναι η διαμόρφωση ενός σταθερού χρηματοδοτικού πλαισίου που θα επιτρέπει στους Δήμους να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους χωρίς να μεταφέρουν διαρκώς το βάρος στους δημότες.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η εξειδίκευση των κυβερνητικών δεσμεύσεων σε συγκεκριμένα μέτρα, με σαφείς πόρους και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Για την Αυτοδιοίκηση, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η κάλυψη των σημερινών αναγκών, αλλά η δημιουργία των προϋποθέσεων για πιο αποτελεσματικές, διαφανείς και κοινωνικά δίκαιες δημοτικές υπηρεσίες.