Μια απλή μεταφορά χρημάτων από γονέα σε παιδί ή μια ανάληψη από κοινό οικογενειακό λογαριασμό μπορεί να έχει φορολογικές συνέπειες, αν δεν είναι ξεκάθαρο ποιος είχε τα χρήματα, ποιος τα κατέθεσε και ποιος τελικά ωφελήθηκε από αυτά. Η ΑΑΔΕ ελέγχει πλέον πιο συστηματικά τις κινήσεις κεφαλαίων μεταξύ συγγενών, τις χρηματικές γονικές παροχές, τις δωρεές και τις μεταφορές από κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς, ώστε να εντοπίσει περιπτώσεις όπου μια συναλλαγή μπορεί να κρύβει άτυπη δωρεά.
Το βασικό σημείο που πρέπει να προσέχουν οι πολίτες είναι ότι η παρουσία ενός προσώπου ως συνδικαιούχου σε τραπεζικό λογαριασμό δεν σημαίνει από μόνη της ότι είναι και πραγματικός ιδιοκτήτης όλων των χρημάτων που βρίσκονται σε αυτόν. Η εφορία δεν εξετάζει μόνο ποια ονόματα εμφανίζονται στον λογαριασμό, αλλά και την πραγματική οικονομική σχέση κάθε προσώπου με τα ποσά που μετακινούνται.
Σε έναν έλεγχο, οι φορολογικές αρχές εξετάζουν ποιος κατέθεσε τα χρήματα, ποια ήταν η προέλευσή τους, ποιος είχε την πραγματική οικονομική κυριότητα και ποιος τελικά απέκτησε όφελος από τη μεταφορά ή την ανάληψη. Αν, για παράδειγμα, ένας συνδικαιούχος που δεν έχει συμβάλει στη δημιουργία του υπολοίπου μεταφέρει χρήματα προς ίδιο όφελος, η πράξη μπορεί να θεωρηθεί από τη φορολογική διοίκηση ως δωρεά.
Χαρακτηριστικό είναι πρόσφατο παράδειγμα που εξετάστηκε από τη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών. Μεταφορά 240.000 ευρώ από κοινό οικογενειακό λογαριασμό σε νέο κοινό λογαριασμό του γιου με τη σύζυγό του κρίθηκε ως άτυπη δωρεά, καθώς δεν αποδείχθηκε ότι ο γιος είχε συνεισφέρει στη δημιουργία του αρχικού υπολοίπου. Η υπόθεση δείχνει ότι οι κοινοί λογαριασμοί δεν προστατεύουν αυτόματα τους φορολογούμενους από έναν έλεγχο, όταν δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την προέλευση των χρημάτων.
Για τις χρηματικές γονικές παροχές και δωρεές προς συγγενείς πρώτης κατηγορίας ισχύει αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, γονείς, παιδιά, σύζυγοι, παππούδες, γιαγιάδες και εγγόνια. Για να ισχύσει όμως το αφορολόγητο, η μεταφορά πρέπει να γίνει μέσω τραπεζικού συστήματος και να υποβληθεί η σχετική δήλωση στην πλατφόρμα myProperty της ΑΑΔΕ.
Αν δεν υποβληθεί δήλωση, η εφορία μπορεί να θεωρήσει τη μεταφορά μη σύννομη και να επιβάλει φόρο δωρεάς, ακόμη και όταν η συναλλαγή έχει γίνει μεταξύ στενών συγγενών. Μετά την υποβολή της δήλωσης, η ΑΑΔΕ διασταυρώνει τα στοιχεία με τα δεδομένα που αποστέλλουν οι τράπεζες, ώστε να επιβεβαιώσει ότι η συναλλαγή πραγματοποιήθηκε όπως δηλώθηκε. Αν η τράπεζα δεν επιβεβαιώσει τη μεταφορά και ο φορολογούμενος δεν προσκομίσει τα απαραίτητα δικαιολογητικά, μπορεί να χάσει το αφορολόγητο και να φορολογηθεί από το πρώτο ευρώ.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στις γονικές παροχές ή δωρεές που γίνονται με μετρητά. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο όριο των 800.000 ευρώ και το ποσό φορολογείται με συντελεστή 10% στο σύνολό του. Γι’ αυτό, όταν πρόκειται για μεγαλύτερα ποσά, η τραπεζική μεταφορά και η σωστή δήλωση είναι κρίσιμες.
Δεν αντιμετωπίζονται, πάντως, όλες οι μεταφορές χρημάτων ως δωρεές. Οι μικρές μεταφορές μέσω IRIS από γονείς σε παιδιά για καθημερινά έξοδα, όπως χαρτζιλίκι ή κάλυψη βασικών αναγκών διαβίωσης, δεν θεωρούνται δωρεά και δεν απαιτούν δήλωση στο myProperty, ιδίως όταν αφορούν προστατευόμενα τέκνα, ανήλικους ή φοιτητές έως 25 ετών.
Στο μικροσκόπιο μπαίνουν και οι διαδοχικές δωρεές, δηλαδή αλλεπάλληλες μεταβιβάσεις χρημάτων μεταξύ συγγενών σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η εφορία εξετάζει τέτοιες περιπτώσεις όταν υπάρχει ένδειξη ότι οι ενδιάμεσες μεταφορές έγιναν για να αξιοποιηθεί καταχρηστικά το αφορολόγητο. Αν αποδειχθεί ότι ο πραγματικός στόχος ήταν η φοροαποφυγή, οι αρχές μπορούν να αγνοήσουν τα ενδιάμεσα στάδια και να φορολογήσουν τον τελικό ωφελούμενο.
Οι φορολογούμενοι που μεταφέρουν σημαντικά ποσά μεταξύ συγγενών χρειάζεται να κρατούν αποδεικτικά, να γνωρίζουν την προέλευση των χρημάτων και να υποβάλλουν εγκαίρως τις δηλώσεις όπου απαιτείται. Στις οικογενειακές συναλλαγές, η απλότητα της τραπεζικής μεταφοράς δεν αρκεί από μόνη της. Αυτό που μετράει σε έναν έλεγχο είναι αν μπορεί να αποδειχθεί καθαρά ποιος είχε τα χρήματα, γιατί μεταφέρθηκαν και με ποια διαδικασία.